En een tip uit België: begin niet aan een cordon sanitaire

Als je een partij uitsluit, dan is er geen druk meer om haar thema’s serieus te nemen. Intussen incasseert die partij de underdogbonus.

19-05-2008, Den Haag. Geert Wilders. Foto Bas Czerwinski Czerwinski, Bas

Schrijver en columnist bij De Standaard. Schreef verhalen en de roman ‘Los’ (Meulenhoff Manteau, 2005).

Een ‘links cordon sanitaire’, wat is dat nou weer? Een cordon is alomvattend, of het is niet. Dat linkse partijen niet in een regering willen met de PVV, dat lijkt me nogal wiedes. Anders kun je wel de hele tijd van cordons spreken. Appie Baantjer nog nooit genomineerd voor de Librisprijs? ’t Is een cordon rond Appie!

Eigenlijk is er dus niets aan de hand. CDA en VVD willen eventueel wél met de PVV, de rest niet. Voor een partij die zich zo onverzoenlijk aan de rechterzijde profileert als die van Wilders, lijkt me dat een normale situatie.

Niettemin stellen sommigen in Nederland zich de vraag: zou het geen goed idee zijn, een cordon sanitaire rond de PVV? En dan kijken alle ogen meteen naar Vlaanderen, waar sinds 1991 een echt cordon bestaat rond het Vlaams Blok/Belang (VB), de separatistische, volksnationalistische partij die vijf jaar geleden voor racisme veroordeeld werd en die al even radicaal anti-islamitisch is als de PVV – al moet gezegd dat Wilders nog veel driester en obsessiever te werk gaat dan Filip Dewinter ooit gedaan heeft.

Was dat cordon een goed idee? Heeft het gewerkt? En zouden we het onze noorderburen aanraden? Hm. Ik ben geneigd te zeggen: nee.

Allereerst. Het cordon rond het VB is ontstaan in een heel andere context. In het begin van de jaren negentig was het lang nog niet zo mainstream om tegen immigratie of tegen de islam te zijn. De stijl en de standpunten van het VB weken ontzettend af van wat in die tijd normaal of fatsoenlijk werd geacht. Maar de geesten zijn ondertussen geëvolueerd. Het is vandaag veel moeilijker om een onderscheid te maken tussen wat provoceert, en wat onaanvaardbaar is. Vandaag zeggen dat de Koran gelijk is aan Mein Kampf, of dat tóén zeggen: dat is iets heel anders.

Vervolgens. Er waren toen nogal wat redenen om aan te nemen dat er ongelukken stonden te gebeuren, mocht het VB aan de macht komen. De partij was opgericht door oud-collaborateurs en hun sympathisanten. Ze hadden nogal wat skinheads en Holocaustontkenners in hun rangen. En het 70-puntenplan van Dewinter, de rechtstreekse aanleiding voor het cordon, was in strijd met de mensenrechten. Wil je de PVV formeel uitsluiten, dan moet je toch wel heel zeker zijn dat Nederland een grens zal overschrijden met Wilders in de regering.

En ten slotte, de vraag van tien miljoen: heeft het cordon gewerkt? Goh... Het heeft veel effecten gehad, waarvan sommige positief, maar zeker niet allemaal.

Vandaag zul je in Vlaanderen velen horen beweren dat het cordon succesvol is geweest. Ze bedoelen daarmee dat het VB de laatste jaren wat op de dool lijkt, minder vaak in de media komt, ten prooi valt aan interne ruzies, bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen in haar bolwerk Antwerpen verslagen werd door de zittende burgemeester en in recente peilingen voorbijgestreefd wordt door nieuwe partijen als Lijst Dedecker.

Vraag is of dat toe te schrijven is aan het cordon. Misschien heeft het gewoon te maken met het normale politieke spel. De andere partijen hebben eindelijk een manier gevonden om het Belang te counteren. En de nieuwe VB-voorzitter heeft duidelijk minder talent dan zijn voorgangers.

Bovendien. Zolang het VB groeide – en dat heeft de partij twintig jaar lang gedaan – werd er gezegd dat het cordon net haar levensverzekering was. Zo hoefde ze zich nooit te verbranden, kon ze ongestoord voor de harde oppositie gaan, en incasseerde ze telkens weer de underdogbonus, die in Vlaanderen altijd hoog is. De andere partijen werden ondertussen gedwongen om steeds bredere en onnatuurlijkere coalities te sluiten, om hun meerderheid te behouden. Een gezonde afwisseling tussen rechtse en linkse meerderheden werd verhinderd doordat een groot deel van de rechtse stemmen verdween achter het cordon. Als het cordon dus al begint te werken, dan heeft het verdomd lang geduurd, en we hebben er een hoge prijs voor betaald.

Daarbij heeft het ervoor gezorgd dat in Vlaanderen pas echt met enige urgentie over multiculturele kwesties gepraat kon worden toen dat in Nederland begon te gebeuren. Het cordon heeft belangrijke thema’s onnatuurlijk lang in het vriesvak gestopt. Vanzelfsprekend heeft dat ook te maken met de politieke correctheid van die tijd, maar toch: als je een partij officieel uitsluit, dan is er geen druk meer om haar thema’s serieus te nemen.

En tot slot had het ook sociaal een kwalijk effect. De kiezers van het VB, in de hoek gezet als ‘verzuurden’, zagen hun proteststem keer op keer verloren gaan, hoe groot hun partij ook werd. Dat zette hen niet meteen aan om constructief deel te nemen aan het maatschappelijke leven. Ze waren al verbitterd, ze werden het nog meer. Het cordon formaliseerde zo de kloof tussen wie meedeed, en wie afhaakte.

U ziet: er zijn veel kanten aan dit verhaal. En niet al te veel mooie. Dus zou ik het aanraden? Nou nee.

Al wil dat ook niet zeggen dat Wilders meteen in de regering hoeft te komen. Er zijn veel redenen om geen coalities te vormen met een partij, zelfs al haalt die veel stemmen. Eenvoudig omdat je geen overeenstemming vindt tussen je programma’s. Of omdat je geen geloof hebt in de kwaliteiten van het politiek personeel. Als een anti-systeempartij als de PVV per se mee wil regeren, dan moet ze daar ook zelf wat moeite voor doen.

Zo leg je de verantwoordelijkheid voor regeringsdeelname bij hen. Dat is iets heel anders.