De benoemingscarrousel als politiek pressiemiddel

Volgende week ontvouwt ABN Amro-topman Gerrit Zalm zijn toekomstplannen voor zijn bank. Door vast 40 managers te benoemen wacht hij niet op definitieve goedkeuring uit Brussel.

Spannende dagen voor de dertigduizend medewerkers van ABN Amro en Fortis Bank Nederland. Wie wordt mijn nieuwe baas?

Topman Gerrit Zalm zal aanstaande dinsdag de toekomstplannen presenteren die hij voor de twee samen te voegen staatsbanken heeft bedacht. Onderdeel hiervan is de benoeming van een groot contingent topmanagers. In februari werd al de beoogde nieuwe raad van bestuur gepresenteerd, die is als ‘'transitieteam’ al aan de slag is. Nu is het de beurt aan de twee lagen daaronder.

Voor de leidinggevende bankiers zelf zijn het evenzeer spannende momenten: houd ik mijn baantje, moet ik weg of krijg ik promotie? Het vrijwillig inleveren van de al toegekende bonus over 2008 behoort tot de selectiecriteria, riep Zalm in maart al.

Een select gezelschap van iets meer dan veertig managers is maandag al ontboden voor een gezamenlijke vergadering. Daar worden zij, een dag voor de rest van de bank het hoort, door Zalm persoonlijk over hun nieuwe functie ingelicht. In juni volgt een tweede ronde benoemingen.

Behalve de samenstelling van de nieuwe subtop, waar naar verluidt ook een tiental Fortismanagers in zal komen te zitten en een enkele buitenstaander, zal Zalm op dinsdag méér bekend maken.

In een bericht op de interne website van de bank eerder deze maand, heeft hij laten weten ook op hoofdlijnen de strategie voor de „gecombineerde bank” te zullen ontvouwen, en de nieuwe organisatiestructuur uit te tekenen. Daarnaast zal hij de medewerkers bijpraten over het transitieplan: hoe het staat met de opsplitsing van het oude ABN Amro tussen de staat en de twee andere kopers van de bank, Royal Bank of Scotland en het Spaanse Santander. En vooral: hoe gaat het met de integratie van ABN Amro Nederland en Fortis Bank Nederland.

Formeel heet het een „update voor medewerkers”, maar de ondernemingsraad en de vakbonden zijn onder embargo al ingelicht over het plan. Ze mogen er nog niet over reppen. Dat geeft aan dat er heel wat op stapel staat.

Het moment van Zalms eerste officiële beleidsbeslissingen is opmerkelijk. Strikt genomen mág de nieuwe topman immers nog geen besluiten nemen over de ‘gecombineerde bank’. Die bank is nog helemaal niet gecombineerd.

Zalm is per 1 januari door minister Bos van Financiën benoemd tot bestuursvoorzitter van ABN Amro Nederland. Niet van die andere door de staat ingelijfde bank, Fortis Bank Nederland. Zolang de twee banken niet zijn geïntegreerd kan hij moeilijk over een gezamenlijke strategie spreken, laat staan de poppetjes neerzetten die deze moeten uitvoeren. Hij moet nog altijd wachten op groen licht van De Nederlandsche Bank en vooral de Europese Commissie.

Om die reden zal Zalm dinsdag zijn woorden zorgvuldig kiezen: „Onder voorbehoud van goedkeuring door de aandeelhouder en de toezichthouders.” Een grove schets van de toekomststrategie is nog wel omkeerbaar, maar een ambitieuze manager een nieuwe baan in het vooruitzicht stellen?

Het lijkt erop dat Gerrit Zalm voor een vroege D-day heeft gekozen om druk op de ketel te zetten in het al maanden durende proces van ontvlechting en integratie. Vooral richting Brussel. Eurocommissaris Kroes van Mededinging heeft vorig jaar, toen ABN Amro Nederland nog in handen van Fortis zou komen, bedongen dat de twee banken hun gezamenlijke positie op de markt voor het midden- en kleinbedrijf zouden terugdringen. Naast Rabobank en ING zouden er nu maar drie spelers van formaat op die markt actief zijn. Dat is in de ogen van Brussel onwenselijk. Fortis/ABN Amro, luidde de voorwaarde, zou 10 procent van haar mkb-activiteiten moeten afstoten. Fortis had hiertoe ABN Amro-dochter HBU in het hoofd en een aantal regionale mkb-kantoren. Een koper was ook al gevonden. Deutsche Bank wilde deze ABN Amro-onderdelen wel kopen, voor ruim 700 miljoen euro.

Na de onverhoopte nationalisatie van ABN Amro en Fortis begin oktober, bleef de voorwaarde van Kroes onverminderd overeind. Al spraken minister Bos en de nieuwe ABN Amro-topman Zalm herhaaldelijk de verwachting uit dat Brussel er door de lastige marktomstandigheden wellicht anders over zou gaan denken. Ook betoogt ABN Amro dat de marktkwestie inmiddels meer een binnenlandse aangelegenheid is en dus op het bordje van de mededingsautoriteit NMa zou moeten liggen.

Zalm lanceerde eerder dit jaar een alternatief. In plaats van ‘HBU’-deal – hij wil ABN Amro graag in tact houden – wilde hij Fortis Commercial Banking terugverkopen aan de oude en leeg getrokken Fortis Holding. Maar voor dat plan bestond, volgens betrokkenen, in België geen belangstelling. Wegens gebrek aan geld.

Bronnen rond de bank hebben niet de indruk dat Kroes haar eis tot inkrimping zal versoepelen. Afgezien van het feit dat de markt voor mkb-bankieren juist door het roerige financiële klimaat nauwelijks veranderd is, zou Kroes er haar reputatie van strenge en standvastige Eurocommissaris niet voor willen opofferen. Coulance richting ABN Amro zou de schijn opwerpen van (nationale) vriendjespolitiek; Kroes en Zalm zijn beide prominente VVD’ers.

Het afketsen van de HBU-verkoop zal kwaad bloed zetten bij Deutsche Bank. Die rekent nog altijd op naleving van het vorig jaar met Fortis getekende contract. Als dat niet gebeurt kan ABN Amro – lees: de staat – een forse schadeclaim verwachten. De Duitsers hebben vorig najaar al behoorlijk geïnvesteerd in Nederland, met het optuigen van een zwaar team voor de zakelijke markt.

Dinsdag zal blijken in hoeverre Zalm werkelijk hecht aan het behoud van HBU. Betrokkenen vermoeden dat ook zittende HBU-managers in de benoemingscarrousel zitten, met behoorlijke promotie. Als dat zo is, bereikt hij twee doelen: hij behoudt ervaren bankiers voor ABN Amro en hij maakt HBU minder aantrekkelijk voor Deutsche Bank. Misschien, hoopt hij, haken de Duitsers zo vanzelf af. Zalm is het politieke vak nog niet verleerd.

Met medewerking van Egbert Kalse

    • Philip de Witt Wijnen