Beroerde start 2009 voor Nederlandse economie

Het beloofde al een slecht cijfer te worden, maar het bleek ronduit beroerd. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) maakte gisteren bekend dat de Nederlandse economie in het afgelopen kwartaal met 2,8 procent is gekrompen ten opzichte van het vierde kwartaal van 2008. Daarmee heeft 2009 een omineus begin gekregen. Door overloopeffecten heeft de krimp, die de ergste is die het CBS ooit mat, gevolgen voor het hele jaar. Zelfs als de economie in de rest van 2009 niet meer krimpt, komt er over het gehele jaar een krimp van tussen de 3,5 procent en 4 procent uit de bus. Dat zou in lijn zijn met de jongste prognose van het Centraal Planbureau (CPB), die een krimp van 3,5 procent voorziet.

Mocht de neergang doorzetten, dan kan het heel hard gaan. De voorspelling die het Internationaal Monetair Fonds (IMF) in april deed voor de Nederlandse economie in 2009, een krimp van maar liefst 4,8 procent, is niet ongeloofwaardig meer. Het zou bij de huidige trend zelfs nog erger kunnen worden.

Dat heeft gevolgen voor maatschappij en overheid. De gemengde, volwassen Nederlandse economie is gewend geraakt aan conjunctuurschommelingen van een paar procentpunten. De recessies die de afgelopen tientallen jaren nog als zwaarwegend werden beschouwd, verbleken bij de cijfers van nu. Dat draagt het risico in zich dat de effecten van de plotselinge krimp worden onderschat.

De ontwikkeling van de werkloosheid bijvoorbeeld heeft de gewoonte achter te lopen bij de conjunctuur. Dat betekent dat rekening moet worden gehouden met een scherpe stijging van het aantal werklozen van eenzelfde orde als de schokkende daling van het bruto binnenlands product. Het is de vraag of de mechanismen van de sociale zekerheid hier voldoende op zijn ingesteld.

De risico’s voor de overheidsfinanciën moeten zeker niet worden onderschat. In december schatte het CPB nog dat de economie in 2009 zou krimpen met 0,75 procent en weer zou groeien met 1 procent in 2010. Daarbij hoorden begrotingstekorten van respectievelijk 1,2 procent en 2,4 procent. In de jongste raming gaat het CPB uit van een economische krimp van 3,5 procent in 2009 en 0,25 procent in 2010. De bijbehorende geraamde begrotingstekorten zijn respectievelijk 2,5 procent en 5,6 procent. Nu de kans sterk is toegenomen dat de economische krimp nog erger uitvalt, zal dat consequenties hebben voor de inkomsten en uitgaven van het Rijk. Het tekort op de begroting kan daardoor nog groter uitvallen.

De onheilstijding van gisteren geldt niet alleen voor Nederland. Onder meer Duitsland en Spanje laten even erge of zelfs ergere economische cijfers zien. Begrotingsconsolidatie is onder de huidige omstandigheden waarschijnlijk contraproductief: bezuinigen zou de crisis alleen maar erger maken.

Maar dat wil niet zeggen dat er geen plannen gemaakt moeten worden om de ergste gevolgen voor de begroting tegen te gaan. Op de internationale kapitaalmarkt, waar Nederland moet lenen, wordt ook door andere staten een groot beroep gedaan. In deze concurrentieslag, want dat is het, zal Nederland zich een geloofwaardig debiteur moeten tonen. Het pad voor begrotingsherstel zal wellicht niet meteen moeten worden bewandeld, maar al wel moeten worden uitgezet.