250 Euro rood en je staat al in het register

Een nieuw schuldenregister moet voorkomen dat mensen het ene financiële gat vullen met het andere. Vanwege privacybezwaren is de invoering zeker een jaar uitgesteld.

Een huurschuld inlossen? Sluit een persoonlijke lening. Dat gevaarlijke lapmiddel leidt vaak tot ernstige financiële problemen. Een uitgebreide schuldenregistratie moet voorkomen dat mensen geld lenen terwijl zij elders schulden hebben openstaan. Privacywetgeving blokkeert echter voorlopig de oprichting van een landelijk schuldenregistratiesysteem.

Nu vindt bij een kredietaanvraag een verplichte toetsing plaats bij het Bureau Krediet Registratie (BKR) in Tiel. Zo kan een kredietverstrekker bepalen of een persoon wel kredietwaardig genoeg is voor een nieuwe lening. Bij het BKR worden echter alleen uitstaande kredieten, kredietfaciliteiten en gsm-abonnementen geregistreerd. Een betalingsachterstand bij een woningcorporatie, energiemaatschappij of gemeente staat niet geregistreerd in Tiel. Als een kredietaanvrager deze schulden verzwijgt, blijven deze voor de kredietverstrekker ‘onzichtbaar’, en kan een problematische schuldensituatie ontstaan.

Centraal registreren van schulden moet dergelijke problemen voorkomen. In 2007 is begonnen met de ontwikkeling van het Landelijk Informatiesysteem Schulden (LIS). Acht partijen, waaronder banken en webwinkels, werken samen bij het schuldenregister dat moet worden ondergebracht bij het BKR. De overheid steunt het initiatief. Minister Bos (Financiën, PvdA) noemde vorig jaar de oprichting van het LIS een belangrijke stap in het bestrijden en voorkomen van problematische schulden. De overheid denkt dat marktpartijen het beste in staat zijn om een schuldenregistratiesysteem op te zetten, omdat zij de meeste toegang hebben tot de benodigde consumentengegevens. Wel hamert het ministerie van Financiën erop dat het LIS moet voldoen aan privacywetgeving.

Maar rond de privacy schuurt het in de ontwikkeling van het registratiesysteem. Het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) heeft in februari een eerste ontwerp van het LIS op meerdere punten afgekeurd. Het ontwerp is volgens het CBP in strijd met de wet. De oplevering deze zomer is nu zeker een jaar uitgesteld.

Het CBP oordeelde dat het LIS te ruim is opgezet. „In het getoetste ontwerp is een betalingsachterstand van 250 euro voldoende om in het registratiesysteem te worden opgenomen”, zegt een woordvoerder van het CBP. „Dit betekent dat grote groepen burgers in het systeem kunnen komen die er niet in thuis horen. Zij behoren niet tot de groep mensen die in een problematische schuldensituatie verkeren.” Het CBP twijfelt aan de effectiviteit van het systeem als het op die manier wordt „vervuild”.

Ger Jaarsma, woordvoerder van het LIS-ontwikkelingsteam, denkt dat hoogstens 100.000 mensen in aanmerking komen voor een registratie in het systeem. Alleen betalingsachterstanden van minimaal twee maanden ter hoogte van minstens 250 of 750 euro, afhankelijk van het type schuld, worden geregistreerd. „Bij schulden van deze orde is de deurwaarder ook al actief, dan is er dus iets aan de hand”, zegt Jaarsma. Volgens hem komt iemand alleen in het systeem als er aantoonbaar een betalingsachterstand is. Wanneer schulden zijn ontstaan door conflictsituaties, bijvoorbeeld tussen huurder en verhuurder, worden deze niet geregistreerd in het LIS.

Het CBP is bezorgd dat „een onterechte vermelding” in het systeem ertoe kan leiden dat deelnemende organisaties die inzage krijgen in het nieuwe systeem besluiten om diensten of producten niet of tegen andere voorwaarden te leveren. Jaarsma erkent dat de deelnemende partijen vrij zijn om te bepalen welke gevolgen zij verbinden aan een LIS-registratie. Maar hij vertrouwt erop dat deelnemers per geval zorgvuldig zullen afwegen welke consequenties een registratie heeft.

Een ander punt waarop het CBP het ontwerp van het LIS heeft afgekeurd is het aantal deelnemers. De acht partijen die het LIS ontwikkelen en gaan gebruiken zijn banken, financieringsmaatschappijen, webwinkels, energiebedrijven, woningcorporaties, gemeenten, het Leger des Heils en schuldhulpverleners. De groep deelnemers is onbegrensd en daarmee te groot volgens het CBP. Jaarsma: „In ons ontwerp kunnen deelnemers alleen gegevens uit het LIS opvragen als de persoon in kwestie daarvoor toestemming heeft gegeven. Deelnemers kunnen niet vrijblijvend grasduinen in het register.”

Het aantal partijen dat in de toekomst toegang zou krijgen tot het LIS is al verlaagd. Het was de bedoeling om ook openstaande boetes bij het Centraal Justitieel Incasso Bureau, achterstanden bij de Belastingdienst en de Informatie Beheer Groep op te nemen in het register. Daarnaast zouden zorgverzekeraars schulden willen registreren in het LIS. Door de kritiek van het CBP is de toevoeging van deze partijen tot het registratiesysteem voorlopig uitgesteld.

Gegevens in het LIS blijven in het huidige concept drie jaar bewaard. De Consumentenbond vindt het registreren van schulden om ernstige problemen te voorkomen een goede zaak, maar is bezorgd over de bewaartermijn. „Het moet niet zo zijn dat een consument bij het overstappen naar een andere energieleverancier te horen krijgt dat dit niet mogelijk is omdat twee jaar geleden een schuld openstond bij de gemeente”, zegt een woordvoerder. Jaarsma is daar niet bang voor: „In de praktijk blijkt dat een negatieve registratie bij het BKR niet betekent dat een consument niets meer voor elkaar kan krijgen.” De ontwikkelaars van het LIS willen vóór de zomer een nieuw ontwerp voorleggen aan het CBP.