Vader is een vierentwintigkaraats hufter

Annet de Jong: Dossier Tobias. Uitgeverij Q, 288 blz. € 18,95

Termen als ‘zaak’ of ‘dossier’ in romantitels moeten doorgaans de schijn wekken van realiteit of zelfs actualiteit. Het is een goudgerande truc in de thrillerwereld om een compleet verzonnen verhaal een zekere urgentie te bezorgen. Zo niet bij Dossier Tobias, de tweede thriller van Annet de Jong. Dat is weliswaar een verzonnen verhaal, maar de roman dient wel degelijk als een dossier, een dossier over stompzinnige wetgeving.

In eerste instantie is Dossier Tobias een roman over een jongetje dat de inzet vormt van een echtscheiding. De Nederlandse Isabel IJzerman is getrouwd met Nicolas, een Canadese Pool van adellijke komaf. Ze wonen met hun twee kinderen in Warschau als het huwelijk razendsnel tot ontbinding komt. Wat volgt is een onfrisse machtsstrijd die Isabel in aanraking brengt met kanten van haar ex – en trouwens van de hele Poolse samenleving – die ze eerder niet kende.

De gebeurtenissen konden nauwelijks sneller verlopen. Terwijl Isabel razendsnel terugverhuist, ontwikkelt Nicolas steeds meer en steeds sterkere patriottische Poolse gevoelens. Hij verandert van de internationale carrièrebankier die ze ooit in Parijs ontmoette in een egocentrische, conservatieve loser.

De crux van het boek is dat de echtscheiding ontaardt in medeneming van Tobias, het jongste kind. Diverse keren wordt hij over twee landsgrenzen heen door een van beide ouders meegenomen en in juridische zin dus ontvoerd. Kort voor het einde van de roman volgt dan een fictioneel politiek debat – met een goed herkenbaar alter ego van Fred Teeven als held – over de zaak waar De Jong het al die tijd over heeft willen hebben: het Haagse Kinderontvoeringsverdrag (HKOV).

HKOV is wetgeving, bedoeld ‘om het kidnappen van kinderen door vaders naar moslimlanden’ te verhinderen. Die wet treft echter ook ‘Nederlandse vrouwen […] die met hun kinderen naar Nederland vluchtten’ (de citaten zijn afkomstig uit het besproken boek). Wie op HKOV googlet zit binnen tien tellen te lezen in diep menselijk leed dat is veroorzaakt door ondoordachte wetgeving. De Jong (journaliste bij De Telegraaf) strijdt tegen het HKOV. Dossier Tobias is haar wapen.

Behalve een betoog en een roman over het moeizame emotionele proces van een echtscheiding is Dossier Tobias ook een thriller. En voor alle duidelijkheid: de thrill moet in dit geval niet alleen komen van de spannende ontvoeringsacties, maar ook nog eens een keer van een moordgeschiedenis die dient als opmaat en epiloog. Dat is gewaagd en, met alle respect voor de ambities van de auteur – het is te veel.

Om de emotionele verscheurdheid van het kind te benadrukken, zou De Jong bijvoorbeeld hebben moeten voorkomen dat vader Nicolas een vierentwintigkaraats hufter werd. Voor het pleidooi moet echter duidelijk zijn dat de man volstrekt ongeschikt is voor het ouderschap en toch een sterke juridische positie heeft. Twee van De Jongs doelen blijken hier dus strijdig.

Ook wat het derde betreft heeft ze concessies moeten doen. Om het boek tot een thriller te maken, heeft De Jong een moord ingevoegd die, heel welwillend geformuleerd, ‘nauwelijks’ verband houdt met het eigenlijke verhaalverloop.

Het is jammer dat alle ambities van Annet de Jong niet hebben geleid tot een briljant boek. Mocht het een bijdrage leveren aan het verbeteren van de positie van het soort radeloze ouders waarover De Jong schrijft, dan zal zij daar wellicht genoegdoening uit kunnen halen. En laten we als lezers toch vooral hopen dat De Jongs moed en wil en hoop elkaar een volgende keer wél aanvullen en versterken.

    • Gert Jan de Vries