Tongzoenen met de Talibaan, of is er iets niet pluis?

Joanie de Rijke: In handen van de Taliban. De Geus, 248 blz. € 18,90

Joanie de Rijke: In handen van de Taliban. De Geus, 248 blz. € 18,90

In de nacht nadat hij haar voor het eerst verkrachtte, delen de Nederlandse journaliste Joanie de Rijke en Talibaan-commandant Ghazi opnieuw een slaapzak. ‘Hij laat me voelen hoe opgewonden hij is,’ schrijft De Rijke. ‘Zijn vingers sluiten zich met kracht om mijn vingers zodat ik ongewild in hem knijp. Minuten later trekt hij mijn hand van zijn penis af. Ik begin te begrijpen wat hij wil duidelijk maken. Hij is zo hitsig als wat, maar probeert zich uit alle macht te beheersen. Op slag verdwijnt mijn haat. Dit is zijn manier om spijt te betuigen.’

Joanie de Rijke (43) overleefde in november 2008 een zes dagen durende gijzeling door de Talibaan. Deze week verschijnt haar relaas, In handen van de Taliban. Bedoeling van brandhaardenverslaggeefster De Rijke was een interview met Ghazi. Kort tevoren heeft deze Talibaan-commandant een grondgevecht met de NAVO gewonnen. Tien Franse paramilitairen kwamen om het leven. Unembedded reist De Rijke naar Ghazi’s onherbergzame Sorobi-district, een uur rijden van Kabul. Daar neemt hij haar prompt in gijzeling. Twee miljoen dollar eist hij. Terwijl De Rijkes opdrachtgever, hoofdredacteur van het Vlaamse mannenweekblad P-magazine, via een onderhandelaar het losgeld omlaag probeert te krijgen, maakt Joanie de Rijke er in het Afghaanse gebergte het beste van.

Op een aantal angstige momenten na, waarin ze dreigen haar de keel af te snijden, hebben Joanie en de krijgers het met elkaar best naar de zin. Commandant Ghazi vindt geflirt met andere Talibaan best, maar haar lichaam betasten mag alleen hij. In het licht van de halfvolle maan bekijkt De Rijke haar ontvoerder. ‘Zijn lange zwarte haar, zijn fonkelende ogen en krullende baard stralen zo’n ontembare drang naar revolutie uit, dat ik een gevoel van heimwee krijg. Heimwee naar het leven van een oude krijger dat ik nooit heb gekend. Hij pakt mijn hoofd met zijn beide handen vast en kust me.’ Zelfs de beste keukenmeidenroman kan hier nauwelijks tegenop.

Lezers worden gemanipuleerd in dit boek. Schrijfster en uitgever vragen respect voor het slachtoffer van een wrede verkrachter. Als fatsoenlijk mens wil je dat ook geven, maar dat wordt je door dit boek bijzonder moeilijk gemaakt. Uitgeverij De Geus suggereert op de omslag dat De Rijke lijdt aan een Stockholmsyndroom, maar je begrip voor haar brokkelt verder af met iedere passage waarin ze zich verliest in erotische overpeinzingen. Over tongzoenen met de Talibaan, bijvoorbeeld; ze vraagt zich af hoe dat zou zijn, want van de commandant krijgt ze alleen maar klapzoenen.

Haar interview in het tv-programma Pauw en Witteman twee weken na haar vrijlating, hielp ook al niet. Ze verzekerde ons dat de Talibaan haar fysiek niets hadden aangedaan. Loog ze toen? Of liegt ze nu, in het boek?

De Geus had deze auteur tegen zichzelf in bescherming moeten nemen. Dat had gekund door het voorwoord in het boek niet te gunnen aan ene prins Abdul Ali Seraj, die schrijft hoe ‘lieftallig, mooi en elegant’ hij haar bevond, maar aan bijvoorbeeld een traumadeskundige, die ons had kunnen uitleggen hoe het Stockholmsyndroom werkt en met welke ogen we het relaas van Joanie de Rijke dus zouden moeten lezen.

Als een belangrijke reden om dit boek uit te brengen, noemt De Geus dat het een bijdrage levert aan ‘aanscherping van standpunten over politieke bemoeienis bij ontvoeringen, belangrijker dan ooit, nu gijzeling vaker voorkomt’. Maar scherper dan het politieke standpunt al is, kan het niet worden. Bij ontvoeringen onderhandelt de Nederlandse overheid niet, basta. De voor de hand liggende reden is dat je door betalen kidnappings alleen maar stimuleert. P-magazine – en indirect De Geus – doet precies dat door te publiceren dat voor Joanie de Rijke 137 duizend dollar is betaald.

Als lezer nog steeds op zoek naar de mogelijkheid dat De Rijke het respect verdient dat je slachtoffers graag wilt geven, google je naar verhalen die ze schreef voordat ze getraumatiseerd raakte. Je belandt op de site van P-magazine, waar fotoreportages worden beloofd van meisjes in natte T-shirts en blote verpleegstersoutfits. ‘Joanie De Rijke Op Taliban-jacht’ komt na een verhaal over het ‘Kill My Pussy’-experiment. Lezers mogen hun stem uitbrengen: willen ze een vrouw die is vreemdgegaan straffen door haar kat live op het internet in een bankschroef te pletten, of niet?