Schrijven als simultaan schaken op vele borden

Eduardo Lago: Noem me Brooklyn. Vert. Catharina Blaauwendraad. Nieuw Amsterdam, 414 blz. € 19,90.

Eduardo Lago: Noem me Brooklyn. Vert. Catharina Blaauwendraad. Nieuw Amsterdam, 414 blz. € 19,90.

Wie alleen op het basisplot afgaat, kan zich afvragen waarom de Spaanse schrijver Eduardo Lago voor zijn debuutroman Noem me Brooklyn meer dan vierhonderd bladzijden nodig had. Jongen ontmoet meisje, gaat een wisselvallige relatie met haar aan en tracht die te vangen in een roman die hij niet weet te voltooien. Na zijn dood stelt een vriend uit zijn literaire nalatenschap alsnog het boek samen dat in grote lijnen de roman Noem me Brooklyn vormt.

Maar dan ziet men voorbij aan het indrukwekkende vernuft waarmee Lago talloze verhaallijnen door elkaar weeft, vijf of zes vertellende stemmen laat opklinken, kriskras in de tijd heen en weer springt tussen 1938 en 2010 en die hele machinerie niettemin feilloos in de hand houdt. Alles valt in Noem me Brooklyn uiteindelijk precies op zijn plaats, maar het is pas bij tweede lezing van het boek dat dat duidelijk wordt.

Wie niet beter weet, kan menen een Amerikaanse roman in handen te hebben. Niet alleen omdat het verhaal zich grotendeels in Brooklyn afspeelt en sommige hoofdfiguren met Spaanse wortels in de eerste plaats toch ‘volbloed’ Amerikaan zijn. Maar vooral vanwege de losse, vaak informele en ogenschijnlijk nogal toevallige stijl waarin Lago schrijft. In het boek resoneert het werk van Thomas Pynchon (die net als de naar de VS geëmigreerde Catalaan Felipe Alfau zelf in het boek voorkomt) en soms lijkt Lago hun werk zelfs te parodiëren. Dan weer doopt Lago zijn pen in het dirty realism van Charles Bukowski of het adem- en alinealoze popproza van Jack Kerouac.

Gal Ackerman krijgt op jonge leeftijd te horen dat hij niet de zoon van zijn ouders is, maar door zijn vader is meegenomen uit het belegerde Madrid van de burgeroorlog, waar zijn jonge moeder bij de bevalling was gestorven. Zijn Italiaanse vader zou als internationale brigadist in de oorlog zijn omgekomen. Maar als 26-jarige ontdekt hij dat zijn vader als verrader aan het geweld ontsnapt is en pas onlangs is overleden. Om dat te horen reist hij helemaal naar het dan nog stevig franquistische Madrid.

Slaat die ontdekking de bodem weg onder Gals zelfvertrouwen? Dat wordt niet duidelijk – maar wel dat hij als schrijver een mislukking wordt. Uiteindelijk strandt hij in ‘het Oakland’, een havencafé in Brooklyn vol menselijk wrakhout. Daar ontmoet hij journalist Ness Chapman, aan wie hij zijn geschriften toevertrouwt. Ook hem laat het literaire werk niet onberoerd. Na voltooiing van het boek dat zowel van Gal als van hemzelf is geworden, werpt ook hij zijn leven om, al weet hij te ontsnappen aan de impasse die Gal fataal geworden is.

Noem mij Brooklyn is een fantastisch labyrint waarin de detective-story (Gal spoort met grote moeite het meisje op op wie hij op slag verliefd werd), het geschiedenisverhaal (de Spaanse Burgeroorlog), de heemkunde (prachtige uitweidingen van Gals grootvader over de charmes van Brooklyn), het brievenboekgenre en natuurlijk de liefdesroman op fascinerende wijze samenkomen. Niet door ineen te vloeien, maar juist door hoekig naast elkaar te blijven staan, in de caleidoscopische roman die dit boek is en waarin Lago voortdurend op tientallen borden lijkt simultaan te schaken.

Daarmee heeft Lago, die in New York jaren leiding gaf aan het Instituto Cervantes, een geheel eigen stem gevonden in de Spaanse literatuur van nu, eerder dankzij dan ondanks zijn Amerikaanse schatplichtigheid. Noem mij Brooklyn is een fascinerend boek, even verwarrend in de kennismaking als streng in zijn onderliggende vorm, en beklijvend in een paar onvergetelijke karakters.

    • Ger Groot