Oudste mensbeeldje is pornografisch

Een vorig jaar in Duitsland gevonden Venusbeeldje blijkt nu het oudste mensbeeldje.

Ze heeft overdreven grote billen, borsten en vagina. En een relatief dunne buik.

Twee aanzichten van het beeldje uit de Hohle Fels-grot, Duitsland. Het beeldje is minstens 36.000 jaar oud en 6 centimeter hoog. Foto’s Universiteit Tübingen EMBARGOED TILL 1700 GMT This handout photo released on May 13, 2009 shows side and front views of the Venus of Hohle Fels, a tiny sculpture that was found in a cave in German town of Hohle Fels. It's the figure of a woman, carved in mammoth ivory, believed to be the earliest example of figurative art that is around 35,000 years old. (The carbon dating of it puts the date at between 31,300 and 40,000 years). AFP PHOTO/H. Jensen/ University of Tuebingen/RESTRICTED TO EDITORIAL USE / NO SALES / GETTY OUT AFP;Universiteit Tübingen

Dit is waarschijnlijk het oudste beeldje van de mensheid, 6 cm hoog, en het is een vrouw. En wat voor vrouw. In een commentaar bij de bekendmaking van de vondst van dit kleine, minstens 36.000 jaar oude beeldje uit Duitsland, gisteren in Nature, typeert de archeoloog Paul Mellars het als ‘op de rand van pornografisch, volgens 21ste-eeuwse normen’.

Deze Venus, gevonden in Hohle Fels in de Duitse streek Schwaben, is gesneden uit mammoetivoor. Ze lijkt in de overdreven afbeelding van billen, borsten en vagina op al langer bekende prehistorische ‘Venussen’ uit Tsjechië, uit een jongere periode in de IJstijd (ca. 25.000 jaar geleden). Al hadden die wel dikkere buiken.

Opvallend aan deze oudste Venusfiguur is dat ze geen hoofd heeft. Op die plaats zit slechts een ringetje: het is een hanger geweest. Ook de precies uitgesneden vingers, vijf links en vier rechts, zijn opvallend. De lijnen op de buik die doorlopen op de rug lijken kleding aan te duiden.

De culturele traditie van de geheimzinnige Venusbeeldjes, waarvan geen archeoloog werkelijk de betekenis kent, maar die ongetwijfeld iets met vruchtbaarheid en seksualiteit te maken heeft, is dus zo’n 10.000 jaar ouder dan gedacht. Dat is de belangrijkste conclusie van de vinder Nicholas Conard.

Deze ‘Venus-cultuur’ begint kennelijk al aan het begin van de aanwezigheid van de moderne mens in Europa. Homo sapiens kwam uit Afrika – waar-ie rond 200.000 jaar geleden ontstond – en bereikte 45 à 40.000 jaar geleden, via Roemenië en de Donau, Duitsland – in een ‘leeg’ Europa waar toen ongeveer 5.000 Neanderthalers leefden.

In Europa leefden toen mammoeten en wolharige neushoorns. De mensen aten vooral rendier en wilde paarden. De grote culturele bloei die toen in Europa begon, met nieuwe geavanceerde werktuigen en de eerste echte symbolische kunstvoorwerpen, wordt wel de Laat-Paleolithische Revolutie genoemd, al worden veel elementen uit die vernieuwingsperiode vele tienduizenden jaren eerder gezien.

Schwaben, waar de Amerikaan Conard al vele jaren de leidende archeoloog op dit gebied is, staat bekend om zijn stokoude beeldjes. Conard vond de Venus in zes stukken, helemaal onderin een meterdikke laag slib vol voorwerpen uit deze eerste periode. Vanuit Schwaben verspreidde de moderne mens zich verder over Europa. Duitsland geldt daarom als Kultur Pumpe in deze periode.

Bekijk een slideshow met figuratieve kunst uit de Paleolithische tijd en lees een uitgebreid stuk over de oorsprong van symbolisch denken via nrcnext.nl/links