Vaccineer of raak verlamd!

In de VS vaccineren te weinig ouders hun kinderen. Vaak bewust, ze kennen de ernst van de ziektes niet meer.

Confronterende campagnes moet de ouders nu overhalen.

Een demonstrant met polio voor de kerk in Elspeet, 1966. Hij was als kind niet gevaccineerd. Foto Spaarnestad Kinderverlamming. Een polioslachtoffer demonstreert in zijn invalidenwagen voor de kerk van de oud-gereformeerde gemeente aan de nachtegaalweg te Elspeet. De tekst op het bord wat hij vasthoudt luidt " Ik smeek u : doe dit uw kind niet aan" verwijzend naar de ouders die hun kind geen serum tegen polio laten innemen. Elspeet 9 oktober 1966. biblebelt gereformeerden Spaarnestad

„Ons meisje kreeg polio toen ze negen maanden oud was. Haar rechterarmpje en beentje raakten verlamd. Nachtenlang lag ze koortsig en lusteloos in onze armen. Gelukkig overleefde ze het, maar lopen en schrijven gaan nog steeds moeilijk. Op school wordt ze gepest.” Twee ouders vertellen over hun zieke dochter en over hun beslissing om hun kind niet te laten inenten tegen polio. „Of we spijt hebben? Ja, we waren naïef, dachten dat ons zoiets niet zou overkomen. Laat andere ouders zich goed informeren voor ze een soortgelijke beslissing nemen.”

Zo ongeveer moet een voorlichtingscampagne over vaccinatie tegen besmettelijke ziekten als polio, kinkhoest of mazelen eruit gaan zien, schreven Amerikaanse onderzoekers vorige week in de Archives of Pediatrics & Adolescent Medicine (5 mei).

Het lijkt ongepast of zelfs manipulatief, zo’n tranentrekkend verhaal. Maar nood breekt wet, vinden de Amerikanen. In de Verenigde Staten, en ook in Groot-Brittannië, daalt namelijk het percentage gevaccineerde kinderen tot onder de kritische grens. Dat leidt tot lokale epidemieën van onder andere mazelen, schreven weer andere wetenschappers in het New England Journal of Medicine (7 mei). Dus zet de Amerikaanse staat Washington een campagne op die ouders keihard moet raken.

Gemiddeld heeft slechts 82 procent van de Amerikaanse kinderen op tijd alle standaardvaccinaties gehad zoals wij ze ook kennen, bijvoorbeeld tegen difterie, kinkhoest, tetanus en polio (de DKTP-prik), en tegen de bof, mazelen en rode hond (de BMR-prik). Sommige mensen kunnen de vaccinaties moeilijk betalen, anderen vergeten hun afspraak met de dokter. Maar ouders kiezen er ook steeds vaker bewust voor om niet te vaccineren. Zo’n 2,5 procent van de ouders laat zijn kinderen helemaal niet prikken uit angst voor bijwerkingen of vanwege een persoonlijke, vaak religieuze overtuiging.

In Nederland is het percentage gevaccineerde kinderen hoog: tussen de 90 en 95 procent. Roel Coutinho, directeur Centrum Infectieziektebestrijding: „Het aantal ongevaccineerden is de afgelopen jaren gelijk gebleven. De weigeraars zijn vooral bevindelijk gereformeerden en antroposofen. Maar we zijn zeer alert op verandering. De recente commotie over de vaccinatie tegen HPV, het virus dat baarmoederhalskanker veroorzaakt, heeft ouders ongerust gemaakt.”

Volgens de onderzoekers hebben veel Amerikaanse ouders het vertrouwen in het reguliere vaccinatieprogramma al verloren. Ouders twijfelen serieus aan het nut, de effectiviteit en de veiligheid van de prikken of stellen ze uit tot een kind een paar jaar ouder is. Die twijfels passen bij een algemene trend: patiënten worden eigengereider, vertrouwen niet meer blindelings op de dokter en zoeken zelf naar informatie op internet. En daar staan vooral angstaanjagende en vaak onjuiste verhalen over bijwerkingen van vaccinaties.

Over de voordelen van vaccinatie weten ouders veel minder, ook in Nederland. Coutinho: „De ziekten waartegen wij vaccineren komen zo weinig meer voor in Nederland, dat ouders geen idee meer hebben hoe ernstig ze zijn. Wie weet er nu nog wat difterie is? Of dat je dood kunt gaan aan de mazelen?” Die onwetendheid leidt ertoe dat ouders het gevoel hebben dat dergelijke ziekten nauwelijks meer bestaan, of dat hun kind er niet vatbaar voor is. Terwijl polio, mazelen en kinkhoest ook in Nederland nog steeds af en toe opduiken. Coutinho: „Zo was er onder bevindelijk gereformeerden in 1992 een polio-epidemie en in 2000 een uitbraak van mazelen, met rond de 100 ziekenhuisopnamen en drie doden.”

De huidige voorlichting met droge feiten voldoet niet meer, denken de Amerikanen. Ze pleiten voor het gebruik van commerciële marketingstrategieën om mensen aan te zetten tot gedrag dat nuttig is voor zowel het individu als de maatschappij. Vaccineren beschermt immers niet alleen het geprikte kind zelf, maar voorkomt ook epidemieën. Daarmee beschermen we pasgeborenen en kinderen die om medische redenen niet gevaccineerd kunnen worden. Juist bij deze kinderen verlopen infectieziekten vaak dramatisch.

Uit onderzoek voor de voorlichtingscampagne die wordt opgezet in de staat Washington, blijkt dat de gemiddelde ouder die twijfelt over vaccinatie, een blanke, hoogopgeleide dertiger is. Maar kennis, houding en gedrag omtrent vaccinaties, blijken sterk te verschillen van persoon tot persoon. Daarom bestaat de campagne uit twee stappen. Eerst trekt een woordvoerder de aandacht in de media, met een persoonlijk verhaal dat ouders raakt. Goede woordvoerders zijn volgens de campagneleiders ouders die twijfelden over vaccinatie en nu met een ziek kind zitten, of een beroemdheid met persoonlijke ervaring met een ziekte uit het vaccinatieprogramma. Daarna moeten artsen ingaan op specifieke vragen van ouders bijvoorbeeld tijdens zwangerschapscursussen of aparte consulten.

Coutinho vindt zo’n strategie voor Nederland op dit moment nog niet nodig. „Wij hebben immers geen acuut probleem. Met uitzondering van gemeenten in de Biblebelt, zijn er genoeg kinderen gevaccineerd om uitbraken te voorkomen. Pas als er aanwijzingen zijn dat de vaccinatiegraad gaat dalen, moet de voorlichting persoonlijker worden, zoals in Groot-Brittannië waar ze al een paar jaar kampen met mazelenepidemieën. Klassiek is de foto uit 1966, van de door polio verlamd geraakte man die tijdens de polio-epidemie in het gereformeerde Elspeet een bord ophoudt: ‘Ik smeek u: doe dit uw kind niet aan!!’ De ziekte visualiseren en concreet maken, dat helpt.”

‘Trust your mechanic’ van Dead Kennedys

    • Berber Rouwé