Oudste beeldje van de mensheid is een vrouw zonder hoofd

een beeldje uit het Oostenrijkse Stratzing (ca. 33.000 jaar oud) dat tot nu toe gold als het oudste beeldje. NHM Wien

Dit is waarschijnlijk het oudste beeldje van de mensheid, 6 cm hoog, en het is een vrouw. En wat voor vrouw. In een commentaar bij de bekendmaking van de vondst van dit kleine, minstens 36.000 jaar oude beeldje uit Duitsland, vandaag in het tijdschrift Nature, typeert de archeoloog Paul Mellars het als ‘op de rand van pornografisch, volgens 21ste-eeuwse normen’.

Deze Venus, gevonden in Hohle Fels in de Duitse streek Schwaben, is gesneden uit mammoetivoor. Ze lijkt in de overdreven afbeelding van billen, borsten en vagina op al langer bekende prehistorische ‘Venussen’ uit Tsjechië, uit een jongere periode in de IJstijd (ca. 25.000 jaar geleden). Al hadden die wel dikkere buiken.

Opvallend aan deze oudste Venusfiguur is dat ze geen hoofd heeft. Op die plaats zit slechts een ringetje: het is een hanger geweest. Ook de precies uitgesneden vingers, vijf links en vier rechts, zijn opvallend. De lijnen op de buik die doorlopen op de rug lijken kleding aan te duiden.

De culturele traditie van de geheimzinnige Venusbeeldjes, waarvan geen archeoloog werkelijk de betekenis kent, maar die ongetwijfeld iets met vruchtbaarheid en seksualiteit te maken heeft, is dus zo’n 10.000 jaar ouder dan gedacht. Dat is de belangrijkste conclusie van de vinder Nicholas Conard vandaag in Nature. Deze ‘Venus-cultuur’ begint kennelijk al aan het begin van de aanwezigheid van de moderne mens in Europa. Homo sapiens kwam uit Afrika – waar-ie rond 200.000 jaar geleden ontstond – en bereikte 45 à 40.000 jaar geleden via Roemenië en de Donau Duitsland – in een ‘leeg’ Europa waar toen ongeveer 5.000 Neanderthalers leefden. In Europa leefden toen mammoeten en wolharige neushoorns. De mensen aten vooral rendier en wilde paarden. De grote culturele bloei die toen in Europa begon, met nieuwe geavanceerde werktuigen en de eerste echte symbolische kunstvoorwerpen, wordt wel de Laat-Paleolithische Revolutie genoemd, al worden veel elementen uit die vernieuwing vele tienduizenden jaren eerder gezien.

Schwaben, waar de Amerikaan Conard al vele jaren de leidende archeoloog op dit gebied is, staat bekend om zijn stokoude beeldjes. Conard vond deze Venus, in zes stukken, helemaal onderin een meterdikke laag slib vol voorwerpen uit deze eerste periode, het Aurignacien. Vanuit Schwaben verspreidde de moderne mens zich verder over Europa. Duitsland geldt daarom als Kultur Pumpe in deze periode.