Fatah en Hamas komen niet nader tot elkaar

Verzoening tussen Fatah en Hamas blijft uit; gependel van Palestijnse onderhandelaars naar Egypte heeft niets opgeleverd.

De straten van Ramallah, op de bezette Westelijke Jordaanoever, hangen deze dagen vol met posters van de Palestijnse president Mahmoud Abbas. Die posters zijn opgehangen door fans, niet op last van de president zelf, bezweert parlementslid Muheeb Awwad, een partijgenoot en vertrouweling van Abbas. „Maar ze onderstrepen dat Abbas de macht stevig in handen heeft in Ramallah. En dat de bevolking achter hem staat. Hij doet wat in de Koran staat: je moet mensen beschermen tegen honger en angst.”

Al anderhalf jaar is de situatie onveranderd: Abbas’ nationalistische partij Al-Fatah regeert de autonome Palestijnse gebieden op de Westelijke Jordaanoever. De rivaliserende fundamentalistisch-islamitische beweging Hamas heeft het voor het zeggen in de geïsoleerde Gazastrook.

Oppositie wordt in beide gebieden niet getolereerd. Fatah-politici in Gaza, voor zover ze er nog zijn, houden zich gedeisd. Hamas-politici op de Westelijke Jordaanoever moeten vrezen voor de ordetroepen van Abbas en het Israëlische leger, dat de gebieden binnenvalt wanneer het wil. Hamas-politicus Aimen Daragmeh, voor dit artikel benaderd, blijkt onlangs door het Israëlische leger te zijn opgepakt. Hij zit gevangen.

Abbas staat nu op het punt zijn politieke macht over de Westelijke Jordaanoever te onderstrepen door eigenhandig een nieuw kabinet te installeren. Zijn politieke bondgenoot Salam Fayyad wordt opnieuw premier. Maandenlang gependel van Palestijnse politieke leiders naar de Egyptische hoofdstad Kairo is voor niets geweest. De verzoeningsgesprekken tussen Fatah en Hamas zijn vastgelopen. „De benoeming van dit kabinet laat de ware bedoelingen van Abbas zien”, smaalde Hamas-woordvoerder Fawzy Barhoom deze week vanuit Gaza-stad.

„Het is jammer dat het ons niet lukt”, zegt Fatah-politicus Awwad. „Israël heeft veel belang bij een verdeeld Palestijns leiderschap, wij niet. Maar we moeten realistisch zijn. Abbas heeft Hamas een kans gegeven. Met hen komen we er op essentiële punten niet uit.” Zolang er geen eenheid is, zegt Awwad, komen er „zeker geen nieuwe verkiezingen in de Palestijnse Gebieden”. Met andere woorden: Abbas kan in de praktijk nog jaren vooruit met noodkabinetten, zonder dat de bevolking zich kan uitspreken.

De laatste Palestijnse verkiezingen op de Westelijke Jordaanoever én in Gaza dateren van 2006. Toen behaalde Hamas een absolute meerderheid in de PLC, het Palestijnse parlement. Hamas won veel stemmen door een compromisloze houding ten opzichte van Israël. Fatah had internationale steun gekregen door zich te verbinden aan een vredesproces met Israël.

Maar resultaten bleven uit. De bezetting van de Westelijke Jordaanoever hield niet op, de bouw in nederzettingen ging door. Een korte, hevige machtsstrijd leverde Hamas in 2007 het bestuur over de Gazastrook op. Het betekende het einde van de democratie: Abbas ontbond het parlement en regeert per decreet over de Westelijke Jordaanoever; van de presidentsverkiezingen, die uiterlijk afgelopen januari moesten worden gehouden, is niets meer vernomen. Fatah geldt voor het Westen en Israël als gesprekspartner, terwijl Hamas in de meeste westerse landen op de terreurlijst staat. Ook Israël weigert te praten met Hamas.

Hoewel beide partijen zich bewust zijn van de noodzaak tot verzoening, zijn de verschillen vrijwel onoverbrugbaar, zegt politiek analist Khalil Shaheen, werkzaam bij de Palestijnse krant Al Ayyam. „Bemiddeling door Egypte kan er weinig aan veranderen. De partijen wantrouwen elkaar en weigeren echte concessies, omdat die op korte termijn weinig opleveren.”

Fatah eist van Hamas dat het de controle over de Gazastrook opgeeft. In ruil daarvoor kunnen gescreende Hamas-functionarissen gaan werken in het Palestijnse apparaat op de Westelijke Jordaanoever. Bovendien moet Hamas de door Fatah gedane concessies aan Israël en het Westen onderschrijven, zoals erkenning van het bestaansrecht van Israël binnen de grenzen van 1967 – voordat Israël de Gazastrook en de Westelijke Jordaanoever bezette.

Toch lijkt de afstand minder groot. Vorige week suggereerde Hamas-leider Khaled Meshaal, die in Syrië woont, in een vraaggesprek met The New York Times dat zijn beweging klaar is Israëls bestaan te erkennen binnen de grenzen van 1967. Hij beloofde dat Hamas zich als een solide gesprekspartner zou opstellen.

Bovendien wil een groot deel van de achterban van Fatah dat president Abbas meer naar Hamas opschuift. Een invloedrijke groep, die zichzelf de jonge garde noemt, vindt dat gewapend verzet tegen Israël wel degelijk is toegestaan. Verder praten met Israël is volgens deze groep zinloos, zeker nu Israël een regering heeft die niet gelooft in de stichting van een Palestijnse staat. De populaire Fatah-leider Marwan Barghouti, die in een Israëlische cel zit, roept regelmatig op tot harder verzet tegen Israël.

Uiteindelijk proberen Hamas en Fatah vooral tijd te winnen, zegt Khalil Shaheen. „Fatah heeft weinig zin de macht in Ramallah te delen of om nieuwe verkiezingen uit te schrijven. De Hamas-leiders hebben ook het gevoel dat de tijd in hun voordeel is. Steeds meer stemmen gaan in het buitenland op om te gaan praten met Hamas. De VS en sommige Europese landen hebben een welwillender toon aangeslagen. Hamas wacht daarom liever rustig af. Als Hamas nu Abbas’ wil zou uitvoeren, zou het erkennen dat Abbas de woordvoerder van de Palestijnen is. Dat succes gunnen ze hem niet.”

    • Guus Valk