Als de Curaçaoënaars no zeggen, zegt Den Haag ook nee

Nederland zal stoppen met de sanering van de Antilliaanse schuld als Curaçao tegen verzelfstandiging stemt. „Het is een eenmalige, unieke kans.”

Stembiljetten voor het referendum van morgen, in het Nederlands en het Papiaments.

De inwoners van Curaçao spreken zich morgen tijdens het referendum uit over hun toekomst: autonome status binnen het koninkrijk, si of no? Als Curaçao zelfstandig wil worden, móét het akkoord gaan met de met Nederland gemaakte afspraken over de ontmanteling.

En daar wringt het. Curaçao wil graag zelfstandig worden, maar zet vraagtekens bij de voorwaarden die Nederland daaraan stelt. Volgens de Nederlanders is en blijft het pakket dat er nu ligt, het eindresultaat: Curaçao mag een zelfstandiger begrotingsbeleid voeren en Nederland is bereid de schuld van het eiland grotendeels te saneren. In ruil daarvoor wil Nederland toezicht blijven houden op de overheidsuitgaven en de rechtshandhaving. Dat is tegen het zere been van de Curaçaose oppositie, die Nederland beticht van neokolonialisme.

Het referendum is dus geen gelopen race. Volgens de laatste polls zijn de si- en no-stemmers in een nek-aan-nekrace verwikkeld. Als het merendeel van de Curaçaoënaars morgen vóór stemt, zal het staatkundige traject op dezelfde voet verdergaan. Dat geldt ook voor de al door Nederland begonnen sanering van de Curaçaose staatsschuld, mits het eiland zich houdt aan de met Nederland onderhandelde en in rijkswetten vastgelegde voorwaarden.

In het geval van een no-uitslag, zijn de gevolgen minder duidelijk. De Antilliaanse premier Emily de Jongh-Elhage heeft gezegd te zullen aftreden, maar de coalitie kan de referendumuitslag onder bepaalde voorwaarden naast zich neerleggen. In Den Haag heeft zowel premier Balkenende als een meerderheid in de Tweede Kamer gedreigd de geldkraan voor schuldsanering dicht de draaien als no een meerderheid behaalt. „Het is een eenmalige, unieke kans”, benadrukt staatssecretaris Ank Bijleveld (Koninkrijksrelaties, CDA). „Ik hoop dat de Curaçaoënaars zich dat realiseren. Zij kunnen niet met het idee leven dat de schuldsanering na een nee meer wordt. Het wordt eerder minder, want wij zitten hier in Nederland ook flink in de financiële problemen.” Door een negatieve uitslag kan het hele plan op losse schroeven komen te staan, volgens de Nederlandse regering.

Staatsrechtgeleerde Douwe Boersema, tevens voorzitter van de referendumcommissie, denkt daar anders over. Volgens hem is Nederland, met het oog op de dekolonisatiewetten van de Verenigde Naties, bij no gehouden aan nieuwe onderhandelingen met Curaçao.

Al jaren onderhandelen Nederland en de Nederlandse Antillen over de staatkundige vernieuwing binnen het koninkrijk. Curaçao en Sint-Maarten willen autonome landen worden, een status die Aruba sinds 1986 heeft. De kleinere eilanden Bonaire, Sint-Eustatius en Saba worden openbare lichamen, ofwel bijzondere gemeenten van Nederland.

De Nederlandse regering zegt zich ervan bewust te zijn dat de ontmanteling van de Antillen deze kabinetsperiode nog moet gebeuren, want de politieke houdbaarheid van het plan is nu eenmaal beperkt. De PVV, in de peilingen de grootste partij, wil het liefst helemaal van de eilanden af. Ook de VVD heeft onlangs haar steun voor het slotakkoord ingetrokken, nadat afspraken op het gebied van rechtshandhaving werden afgezwakt.

Commentaar: pagina 7

Achtergronden over de nieuwe staatkundige structuur op nrc.nl/antillen