Populair, dat wordt de Europese Unie nooit

„Euroscepsis is vaak gebaseerd op emoties en misvattingen.” Dat zegt politicoloog Harmen Binnema. Vandaag promoveert hij aan de Vrije Universiteit in Amsterdam op zijn proefschrift How Parties Change.

Kunt u in een paar zinnen uitleggen waar uw proefschrift over gaat?

„Ik heb gekeken hoe nationale politieke partijen in Europa in de periode 1973-2004 zijn omgegaan met de veranderingen in de Europese Unie. Het beetje extra aandacht dat partijen in deze periode voor Europa hebben gekregen, staat niet in verhouding tot de bevoegdheden die de EU in die periode kreeg.”

Wakkeren Nederlandse partijen euroscepsis volgens u aan?

„Veel partijen proberen Europa te koppelen aan een nationaal thema. Zo gebruiken linkse partijen Europa om te agiteren tegen liberalisering, terwijl rechtse partijen hun achterban mobiliseren door ze angst aan te jagen voor de komst van migranten uit arme EU-landen. Centrumpartijen zijn gematigder en doorgaans pro-Europees.”

Welk belang hebben partijen om zich tegen Europa af te zetten?

„Ze gebruiken het vooral om zich binnenlands scherper te profileren. Dat is niet goed voor het imago van de Unie. Euroscepsis is lastig tegen te gaan, omdat het eerder gevoelsmatig dan rationeel is. Het enige wat de EU kan doen is proberen zoveel mogelijk misvattingen die over Brussel bestaan weg te nemen. Eurocommissaris Kroes doet dat nu door erop te hameren dat Brussel ongeveer evenveel ambtenaren telt als Rotterdam.”

Als de Tweede Kamer impopulaire maatregelen neemt, hoor je nooit iemand pleiten voor afschaffing van de Tweede Kamer. Waarom gebeurt dat bij het Europees Parlement wel?

„Dat is het merkwaardige van euroscepsis, het heeft geen vergelijkbare nationale stroming. De nationale instituties zijn zo diep verankerd, dat het debat altijd op inhoud wordt gevoerd. In Europa stellen tegenstanders van bepaalde beleidsvoorstellen vaak de legitimiteit van de institutie centraal, in plaats van de inhoud.”

Gaat de Europese Unie uiteindelijk aan euroscepsis ten onder?

„Nee. In de toekomst zal de Europese integratie golfbewegingen vertonen. De komende jaren verwacht ik geen grote veranderingen, er is behoefte aan stabilisering van het integratieproces. Maar de rol van Europa wordt internationaal belangrijker. Daardoor zal ook een positiever gevoel over de EU ontstaan. Maar echt populair zal Europa nooit worden.”

    • Sander Heijne