Plan moet voorkomen dat generatie verloren gaat

De werkloosheid neemt snel toe en zoals in recessies gebruikelijk stijgt de werkloosheid vooral snel onder jongeren. Maar dit keer treft het ook de hoogopgeleide jeugd.

„Ik heb het alleen maar drukker gekregen sinds ik geen baan meer heb”, zegt Ronald Bos. Vorige maand kreeg hij de wacht aangezegd bij chipfabrikant NXP in Eindhoven. ‘Boventallig’ was hij geworden. Bos, software engineer, staat nog drie maanden op de loonlijst. „Maar ik ben al diep in mijn netwerk gedoken”, zegt hij.

Bos, 29 jaar, hoort tot de groep jonge werklozen in Nederland die goed opgeleid zijn. Ruim 340.000 werklozen telt Nederland inmiddels volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), gemeten over het eerste kwartaal van dit jaar. Ofwel 4,4 procent van de beroepsbevolking. Voor het eerst in drie jaar stijgt de werkloosheid op jaarbasis. En dat gaat voorlopig nog wel even door. Het Centraal Planbureau (CPB) voorziet door de krimp van de economie dit en volgend jaar, een stijging tot bijna 10 procent. Naar verwachting wordt de werkloosheid onder jongeren twee keer zo hoog.

De Europese Commissie schat de situatie in Nederland iets optimistischer in, blijkt uit de economische vooruitzichten die vorige week in Brussel werden gepubliceerd. Maar in heel Europa verwacht de Commissie een forse stijging van de werkloosheid tot gemiddeld 11,5 procent in 2010. In Frankrijk tot bijna 11 procent, Ierland zelfs tot 16 procent.

In Duitsland stijgt het aantal werklozen volgend jaar tot 5 miljoen, bijna 12 procent, schat de Oeso, de organisatie van rijke industrielanden. En in Spanje verslechtert de arbeidsmarkt dermate snel dat volgend jaar een op de vijf Spanjaarden zonder werk zit.

„De Europese economie bevindt zich in het brandpunt van de zwaarste en omvangrijkste recessie sinds de Tweede Wereldoorlog”, zei Europees Commissaris Joaquin Almunia (Economie en Financiën) in een toelichting.

Vooral de stijgende jeugdwerkloosheid baart politici zorgen, van Parijs en Berlijn tot in Den Haag. „Voorkomen moet worden dat net als in de jaren tachtig een verloren generatie ontstaat van langdurig werklozen, die niet meer aan de slag komt zodra de economie aantrekt”, zegt ondernemer Hans de Boer. Hij geldt in Nederland als de ‘banendokter’ en presenteerde vandaag in Den Haag, op verzoek, een actieplan om de jeugdwerkloosheid tegen te gaan aan staatssecretaris Jetta Klijnsma (Sociale Zaken, PvdA).

De Boer, oud-voorzitter van de ondernemersvereniging MKB Nederland, wist tijdens het vorige kabinet als voorzitter van de Taskforce Jeugdwerkloosheid zo’n 80.000 banen en stageplaatsen voor jongeren los te krijgen bij het bedrijfsleven en de overheid. Hij vindt het verontrustend dat de jeugdwerkloosheid aan het begin van deze recessie al net zo ver is teruggezakt als aan het begin van de vorige recessie in 2000. Toen de kredietcrisis medio 2008 nog moest beginnen stond de teller al op 8,7 procent.

Deskundigen vrezen dat na de zomer de jeugdwerkloosheid sterk zal toenemen met zo’n 70.000 jongeren tot 150.000, bijna 20 procent van de jonge beroepsbevolking. Dat zijn bijna ‘Franse toestanden’: in Frankrijk bereikte de jeugdwerkloosheid eind vorig jaar al het niveau van ruim 21 procent.

Dit keer wil De Boer met zijn actieplan proberen de toename van het aantal jongere werklozen te verminderen met 35.000. Bij de vorige recessie was er sprake van een normaal conjunctureel dal. De recessie die de kredietcrisis heeft veroorzaakt, is vele malen erger. De Boer ziet nog een belangrijk verschil met de vorige recessie. „In deze recessie worden ook goed opgeleide jongeren met een perfecte opleiding getroffen.” In de financiële sector, bij banken, maar ook in de maakindustrie, zoals bij chipfabrikanten in Brabant.

Ronald Bos uit Eindhoven was na zijn studie elektrotechniek in Delft (master in computerengineering) enkele jaren aan het werk bij NXP in Eindhoven. „Ik zat na drie jaar lekker in het team en zou een goede sprong naar een andere baan kunnen maken. Dan is het absoluut vervelend als je moet vertrekken, omdat de economische situatie zo slecht is.”

Maar Bos zit niet bij de pakken neer. „Ik heb nog nooit in zo’n korte tijd zo veel mensen ontmoet”, zegt Bos. Bij het mobiliteitscentrum, bij de Nationale Carrièrebeurs, bij verschillende bedrijven waarmee hij contact heeft gelegd en bij de extra training die hij dezer dagen krijgt op de High Tech Campus Eindhoven. Het deed even pijn, maar de nieuwe situatie geeft hem nieuwe impulsen. „Je moet jezelf presenteren, erachter zien te komen wat je mogelijkheden zijn en waarin je je verder wilt ontwikkelen. Dat vind ik echt positief”, zegt Bos. Hij verwacht niet lang zonder baan te blijven, want hij heeft al gesprekken lopen bij diverse bedrijven. Ook buiten de chipindustrie.

Hans de Boer verwacht dat tijdens deze crisis jongeren zoals Bos ook tijdelijk zullen uitwijken naar banen onder hun niveau. „Ik hoop het niet, maar dat betekent verdringing op de arbeidsmarkt van lager opgeleiden. Academicus of hbo’er, iedere hoog opgeleide jongere die nu werkloos wordt, zal al gauw een stapje terug doen om weer snel aan de slag te komen. Dat zet extra druk op jongere werklozen met een lagere opleiding, zoals migrantenjongeren. Met die groep moeten we nu meteen aan de slag zodat de harde kern van de jeugdwerkloosheid niet groter wordt.”

    • Michèle de Waard