Hubble maakte de mooiste

De Hubble Ruimtetelescoop is na achttien jaar nog altijd de lieveling van astronomen.

Maandag vertrok een Space Shuttle voor Hubbles vijfde en laatste reparatievlucht.

Foto AP Photo/ Hubble Space Telescope/NASA Foto Arp 247 ‘mooist’ On April 1-2, the Hubble Space Telescope photographed a group of galaxies called Arp 274. Arp 274, also known as NGC 5679, is a system of three galaxies that appear to be partially overlapping in the image, although they may be at somewhat different distances. The spiral shapes of two of these galaxies appear mostly intact. The third galaxy, to the far left, is more compact, but shows evidence of star formation. Two of the three galaxies are forming new stars at a high rate. This is evident in the bright blue knots of star formation that are strung along the arms of the galaxy on the right and along the small galaxy on the left. The entire system resides at about 400 million light-years away from Earth in the constellation Virgo. (AP Photo/ Hubble Space Telescope/NASA) Associated Press

Eindelijk is het ruimteveer Atlantis op weg naar de Hubble Space Telescope, de Amerikaans-Europese ruimtetelescoop die al sinds 1990 op een hoogte van circa 550 kilometer om de aarde draait. Ver boven de aardse atmosfeer vol beeldverstoringen maakte de Hubble de mooiste ruimtefoto’s en werd hij de lieveling van astronomen. Volgens sommigen is de Hubble zelfs het beste dat alle shuttlevluchten bij elkaar hebben opgeleverd. Maandagavond is Atlantis vertrokken.

Vier keer eerder is de succesvolle telescoop door astronauten bezocht en gerepareerd, maar deze vijfde en laatste keer is wel heel lang uitgesteld. De vijfde vlucht was ooit gepland voor 2004, maar de ramp met de Space Shuttle Challenger in februari 2003 maakte een ruw einde aan die plannen. Pas toen jaren later drie vluchten met een Space Shuttle zonder ongelukken bleven, gaf toenmalig NASA-topman Mike Griffin weer het groene licht voor de onderhoudsbeurt.

Zonder deze onderhoudsvlucht zou de Hubble Space Telescope hooguit tot 2010 kunnen blijven functioneren. De opvolger van Hubble, de James Webb Space Telescope, die een spiegel van 6,5 meter diameter krijgt (tegen 2,5 meter voor Hubble), zal pas in 2014 worden gelanceerd. De huidige reparatievlucht is bedoeld om Hubble minstens tot die tijd in bedrijf te houden.

En eigenlijk zou deze laatste reparatievlucht in oktober vorig jaar omhoog zijn gegaan, maar drie weken voor de lanceerdatum viel een component van het datasysteem van de Hubble uit. En dus werd de vlucht uitgesteld om ook dat onderdeel te kunnen repareren.

De vijfde reparatievlucht naar Hubble zal naar verwachting elf dagen duren. Als het ruimteschip zich naast de telescoop gemanoeuvreerd heeft, zal de mechanische arm van het ruimteveer de ruimtetelescoop in het geopende laadruim plaatsen. In die open ruimte zullen twee paar astronauten in de loop van vijf ‘ruimtewandelingen’ het vereiste reparatiewerk verrichten. Van dit alles wordt een film gemaakt die volgend jaar in IMAX-theaters draait.

Het belangrijkste werk is het vervangen van zes accu’s en zes gyroscopen, een soort snel draaiende tollen die de ruimtetelescoop stabiliseren. Verder worden twee nieuwe waarnemingsinstrumenten geïnstalleerd: de Cosmic Origins Spectrograph en de Wide Field Camera 3. De eerste is een heel gevoelige ultravioletspectrograaf, een apparaat dat het ultraviolette licht ontleedt in de afzonderlijke golflengtes en daarvan een spectrum maakt. De tweede is een camera die opnamen maakt in het golflengtegebied tussen infrarood en ultraviolet.

Twee andere belangrijke instrumenten worden gerepareerd. Dat zijn de Space Telescope Imaging Spectrograph, die het zichtbare licht ontleedt in een kleurspectrum en die al in 2004 is uitgevallen, en de Advanced Camera for Surveys, een ‘breedbeeldcamera’ die diep de ruimte in kijkt en die al sinds januari 2007 niet meer werkt. Een derde instrument dat kuren vertoont, de nabij-infraroodcamera NICMOS, wordt overgeslagen. Die hoopt men later vanaf de aarde wel weer aan de praat te krijgen. Als alles lukt, is bijna elke belangrijke component van de ruimtetelescoop sinds zijn lancering minstens eenmaal vernieuwd.

    • George Beekman