Hervormers binden strijd aan tegen Ahmadinejad

Iran maakt zich op voor cruciale presidentsverkiezingen. De hervormers Karroubi en Mousavi staan tegenover president Ahmadinejad.

Aanhangers van de Iraanse ex-premier Mir Hossein Mousavi vorige maand tijdens een verkiezingsbijeenkomst in Teheran. Mousavi staat rechts afgebeeld op de verkiezingsaffiche, naast ex-president Khatami. (Foto AP) A female supporter of Mir Hossein Mousavi, the leading reformist Iranian presidential hopeful, holds a poster showing pictures of Mousavi, right, and former reformist President Mohammad Khatami, in an election campaign in Tehran, Iran, Wednesday, April 29, 2009. Mousavi, an influential former prime minister, is the leading challenger to the hard-line President Mahmoud Ahmadinejad for the June 12 presidential elections. (AP Photo/Vahid Salemi) Associated Press

Zwaaiend met twee groene vlaggetjes draaft de Iraanse geestelijke Ahmad Hasheminejad het podium van een verkiezingsbijeenkomst in Teheran op. Duizenden jonge Teherani’s schreeuwen, fluiten en klappen.

„Ik stem voor Mousavi en dat moeten jullie ook doen!” roept hij. Ex-premier Mir Hossein Mousavi, afgebeeld op een grote, blauwe poster achter hem, is samen met Mehdi Karroubi in de presidentsverkiezingen van 12 juni de belangrijkste uitdager van president Mahmoud Ahmadinejad.

„Allen die vrijuit spreken, worden uit de macht gezet”, zegt de geestelijke tegen de jongeren, een mix van vrouwen in de allesverhullende zwarte chador, jongens in pakken en meisjes met zijden hoofddoeken.

„Dood aan de dictators!” antwoorden die, doelend op Ahmadinejad en zijn aanhangers. Dat is iets te veel voor de organisatoren van de bijeenkomst. „Alstublieft, spreek niet over dood, maar zeg: ‘Welkom Mousavi’”, vraagt een van hen.

Iran maakt zich op voor een cruciale verkiezingsstrijd. Twee facties, met botsende ideeën hoe het land moet worden bestuurd, binden de strijd aan over onderwerpen als de slechte economie, persoonlijke vrijheden en relaties met de Verenigde Staten. Elke factie denkt dat het land en islamitische systeem gedoemd zullen zijn als de tegenpartij wint.

De eerste factie, waarvan de hervormers Mousavi en Karoubi vertegenwoordigers zijn, wil Iran uit zijn internationale isolement halen en bepleit meer persoonlijke vrijheden. De andere factie, van de conservatief Ahmadinejad, wil dat Iran plaatsneemt tussen de wereldmachten en richt zich binnenlands op de armen.

Het buitenlandbeleid wordt niet door de president uitgezet maar door de Leider, ayatollah Ali Khamenei. Daarom zijn er slechts cosmetische verschillen tussen de kandidaten als het gaat over het nucleaire programma en erkenning van Israël.

Mousavi en Karroubi benadrukken dat ze de toon maar niet de inhoud van het buitenlandbeleid zullen veranderen. Zij zullen Iran niet laten stoppen met het verrijken van uranium, zoals de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties eist. Evenals Ahmadinejad zijn ze bereid om met de Verenigde Staten te praten, mits dat land zijn politiek verandert. Evenmin als alle andere Iraanse politieke leiders erkennen ze de staat Israël.

Karroubi, een geestelijke en ex-parlementsvoorzitter, zegt in een interview dat hij „de wereld zal overtuigen van het vreedzame karakter van ons nucleaire programma” als hij president wordt. Mousavi is van plan „garanties” aan de wereld te geven om te bewijzen dat Iran geen plannen heeft om een atoombom te bouwen.

Op binnenlands terrein presenteert Karroubi zichzelf als voorvechter van burger- en mensenrechten. Hij belooft alle Iraniërs aandelen in de olie-industrie.

Mousavi, die wordt gesteund door de immens populaire ex-president Mohammad Khatami, zet zich neer als een middenfiguur die met alle facties kan opschieten. Hij heeft opgeroepen tot stopzetting van de impopulaire controles op kleding door de moraliteitspolitie, maar zegt ook – net als Ahmadinejad – dat er meer aandacht moet komen voor de armen.

Karroubi en Mousavi kritiseren elkaar niet en hebben zelfs gezamenlijke verkiezingscomités in bepaalde steden. „Er zijn maar weinig echte verschillen tussen de twee uitdagers. Ze willen een andere regering dan die van Ahmadinejad, dat is hun belangrijkste punt”, zegt Gholam Hussein Karbaschi, ex-burgemeester van Teheran en hoofd van Karroubi’s campagne. Ze worden gesteund door een ad-hoccoalitie van belangrijke geestelijken en ervaren politici. Deze groepen, die elkaar in het verleden vaak bestreden, hebben nu een gezamenlijk doel: voorkomen dat Ahmadinejad nog een termijn aan de macht blijft.

„Wij zijn hier verzameld, omdat we de zorgen over de toekomst van ons land delen”, zegt Mousavi tijdens de bijeenkomst in Teheran ter ere van zijn kandidatuur. „We zijn bezorgd over Iran, over de verworvenheden van de revolutie en de islam.”

Mohammad Ali Abtahi, een geestelijke en voormalige vicepresident, zegt dat als Ahmadinejad en „de fanatieke geestelijken en militairen die hem steunen”, worden verslagen, het de eerste keer zal zijn dat de sterk gegroeide invloed van die groep weer wordt ingeperkt. „Maar als wij verliezen, zullen we nog jaren aan de zijlijn staan”, zegt hij.

Ahmadinejad, die zichzelf presenteert als een man van het volk, heeft vaak aangegeven dat veel leden van die oude elite corrupt zijn. Zijn politiek van materialistische voorspoed heeft wellicht geleid tot hoge inflatie, maar ook tot een stijging van lonen, pensioenen en projecten in economisch achtergestelde gebieden.

Hij wordt gesteund door een invloedrijke groep fanatieke geestelijken en militaire commandanten die een grotere rol voor de islam in de samenleving bepleiten. Daarnaast vinden ze dat het land ten koste van alles – ook democratie – moet worden beschermd tegen buitenlandse dreigingen.

In dat kader heeft de commandant van de strijdkrachten, Morteza Firouzabadi, publiekelijk de huidige regering verdedigd. Karroubi heeft daarop in een brief de commandant gelast zich niet in de verkiezingen te mengen.

Ayatollah Ahmad Jannati, de secretaris van de Raad van de Hoeders van de Grondwet die wetten en kandidaten voor publieke organen toetst op hun islamitisch gehalte, haalde zich ook Karroubi’s woede op de hals. Tijdens een bespreking met verkiezingsfunctionarissen in Bushehr prees hij de regering van Ahmadinejad voor haar „goede werk”. Deze raad, die in het verleden honderden verkiezingskandidaten heeft geschrapt, moet over twee weken ook beslissen welke van de 475 aangemelde kandidaten ditmaal mee mogen doen. „Jannati is vooringenomen en steunt een van de kandidaten, terwijl hij volgens de wet geen partij mag kiezen”, schreef Karoubi in een open brief.

Analisten verwachten dat Mousavi of Karroubi het tot een tweede ronde tegen Ahmadinejad zullen brengen, als een groot deel van de 46 miljoen stemgerechtigden de moeite neemt te gaan stemmen. „Als het volk doorheeft dat een kleine groep mensen bezig is om de macht over te nemen, zal het massaal stemmen”, zegt Abtahi.

„De verkiezingen moeten vrij en eerlijk zijn”, zegt Mousavi tijdens de bijeenkomst. „Er mag niet met de stemmen worden geknoeid.” Hij en Karroubi hebben opgeroepen om tienduizenden onafhankelijke waarnemers de verkiezingen in de gaten te laten houden.

Mojtaba Samareh Hashemi, het hoofd van Ahmadinejads verkiezingscampagne, wijst de vrees voor verkiezingsfraude van de hand. „Misschien zijn ze bang dat de mensen niet op hen zullen stemmen, dat ze zulke dingen veronderstellen.” Tot voor kort was hij topadviseur van de president. „De Iraniërs zijn een zeer slim volk. Zij zullen de woorden van de tegenstanders van de president wegen en een keuze maken.”

Eén ding is zeker, zegt hij. „De Iraanse bevolking wil een regering die praat zoals zij, met haar leeft en voor haar zorgt. Zo’n regering zal worden gekozen, niet een die alleen voor de elite opkomt.”

    • Thomas Erdbrink