Yoga en buikdansen als les directe democratie

Kroatische studenten houden al wekenlang protestacties. Ze menen dat de regering een te neoliberale koers vaart met EU-toetreding als doel.

Studenten bezetten al drie weken de faculteit van sociale wetenschappen en geesteswetenschappen van de Universiteit van Zagreb. (Foto Dirk-Jan Visser) Photo: Dirk-Jan Visser / Zagreb – Croatia: 07-05-2009: Students of the University of Zagreb from the faculty of Humanities and Social Science blockading the building for almost 3 weeks as a protest for free higher education and against the commercialisation of university education. Here: Every evening students gathering together to discuss and vote democratically in the Planum what the next steps of the protest will be. Visser, Dirk-Jan

’s Nachts wordt bij de deur van het bezette faculteitsgebouw de wacht gehouden. Studenten slapen op tafels in de leslokalen. Maar overdag loopt iedereen vrij in en uit. In de deuropening staat een knuffelwaakhond, daarnaast een draaitafel met grote luidsprekers en een discolamp. Onder een partytent op de parkeerplaats wordt gekookt. Langharige jongens trappen een balletje in de zon.

„Kennis is geen handelswaar”, staat op een van de spandoeken aan de gevel. In de hal liggen een handtekeningenlijst en het alternatieve collegerooster: vandaag onder meer yoga, buikdansen en een hoorcollege over het gebruik van de openbare ruimte voor protest. Slechts een enkeling laat zich in de harde, houten banken zakken. Het is een stuk drukker op de terrassen in de buurt. In het gebouw geldt een alcoholverbod.

De dagelijkse vergadering van de demonstranten in Zagreb trekt honderden studenten, meer dan in de grootste collegezaal passen. Laatkomers zitten op de grond en verdringen elkaar in de deuropeningen. Iedereen mag meepraten. Het enige vaste agendapunt is de vraag of de blokkade moet worden voortgezet.

De blokkade begon op 20 april als een kleinschalig protest tegen de commercialisering van het hoger onderwijs en is uitgegroeid tot een massale aanklacht van studenten tegen het functioneren van de Kroatische democratie. In acht steden zijn faculteiten bezet.

„We willen een publiek debat ontketenen”, zegt Stipe. Daarom wil de student Duits en literatuurwetenschappen ook zijn volledige naam niet geven. „We willen voorkomen dat onze strijd wordt gereduceerd tot het gezicht van een persoon.” Wie te veel in de schijnwerpers staat, loopt bovendien het risico onder druk te worden gezet door het faculteitsbestuur en de politiek. Dan ben je opeens ‘de studentenleider’. „We zijn kwetsbaar. Op sommige faculteiten is gedreigd studenten te schorsen.”

Stipe, een lange jongen met donker haar en een dik, zwart brilmontuur, wijst op de kartonnen doos bij de ingang van het universiteitsgebouw. Iedereen mag er briefjes met onderwerpen voor de vergadering ingooien en komen meepraten. „Als je wilt kunnen we er vanavond opnieuw over discussiëren.” Het protest is ook bedoeld als lesje directe democratie.

Op het hoogtepunt van de acties waren twintig faculteiten geblokkeerd. Sinds vorige week wordt op veel plaatsen weer college gegeven, maar de blokkade in Zagreb gaat onverminderd door en wordt openlijk gesteund door een groot deel van de professoren.

Dinsdag vallen de studentenacties samen met die van hun docenten, die gaan protesteren tegen bevriezing van hun lonen. De regering heeft een verhoging geschrapt vanwege de economische crisis. Vakbonden verwachten dat ruim 100.000 docenten, dokters en verplegers deze week het werk neerleggen. Zaterdag worden lokale verkiezingen gehouden.

„Onder het mom van transitie en EU-integratie worden voortdurend sociale rechten geschrapt. Pensioenen, gezondheidszorg, onderwijs, alles wordt minder”, zegt Stipe. „Als je daar kritiek op hebt, word je uitgemaakt voor communist of voor iemand die terugverlangt naar voormalig Joegoslavië”.

De meeste protesterende studenten zijn te jong om de tijd voor het uiteenvallen van de socialistische eenpartijstaat bewust te hebben meegemaakt. Ze herinneren zich wel de oorlog van 1991 tot 1995, gevolgd door de moeizame opbouw van een democratie waarin nationalistische politici de toon zetten. De enigen die regelmatig protesteren zijn extreme nationalisten en ouderen die door privatiseringen hun baan kwijt zijn. Tot nu toe lieten jongeren weinig van zich horen. De katholieke aartsbisschop, kardinaal Josip Bozanic, maakte zich in zijn paaspreek zelfs openlijk zorgen over het bestaan van een uitgebluste en getraumatiseerde generatie.

„Het gaat niet alleen om geld”, zegt Mate Kapovic, een docent linguïstiek die de studenten ondersteunt bij hun actie. Onder het mom van Europese integratie gaat de hele Kroatische academische wereld op de schop. ‘EUthanasia of education’ (euthanasie op het onderwijs) stond tijdens een vorig protest op een spandoek.

De Kroatische regering streeft naar een zo snel mogelijke toetreding tot de Europese Unie. Mogelijk lukt dat per 2012. Onder de bevolking neemt de scepsis over die toetreding al jaren toe. Volgens de laatste peiling is nog maar 23 procent onverdeeld voorstander. 29 procent, onder wie Kapovic, is tegen. „De EU-toetreding wordt gebruikt om neoliberale hervormingen door te drukken die de Kroatische economie zullen schaden. Je ziet het aan Roemenie en Bulgarije. Worden die er beter van? Nee, ze zijn gewoon een bron van goedkope arbeid en een afzetmarkt voor West-Europa”, snuift hij. „We zijn heus niet in tien of vijftien jaar een soort Nederland.”

Minister van Onderwijs Primorac heeft de studenten beloofd dat hij hun eis van gratis hoger onderwijs meeneemt in de besprekingen over een nieuwe onderwijswet. Een woordvoerder van het ministerie bestrijdt de berekeningen van de studenten, waaruit blijkt dat een groeiende groep geen studie kan betalen. Van de 140.000 voltijd studenten krijgt 60 procent al een beurs en dat percentage groeit, zegt hij. De toezeggingen van de minister zijn besproken tijdens de dagelijkse plenaire vergadering en te omfloerst bevonden. De acties gaan door.

Dit is het eerste verhaal van onze nieuwe correspondent in Zuid-Oost-Europa