Politiek laat PVV in gekoesterd isolement

Nieuwsanalyse

Diverse partijen sloten de afgelopen dagen samenwerking met de PVV van Geert Wilders uit. Waarom doen deze partijen dat juist op dit moment?

Geert Wilders had zijn soundbite al snel klaar: in de politiek tekent zich een „links cordon sanitaire” tegen zijn PVV af. Het zijn beladen woorden. Want hij verbindt zijn partij met Pim Fortuyn en Hans Janmaat, politici die door de gevestigde orde met wisselend succes als besmet werden verklaard.

De PvdA was gisteren de laatste in het rijtje partijen dat regeren met de PVV van Wilders als ondenkbaar beschrijft. D66, GroenLinks, de ChristenUnie en de SP gingen Wouter Bos al voor. De laatste drie partijen maakten hun standpunt allemaal gisteren bekend. Zo blijven er voor de PVV weinig mogelijkheden om een eventuele grote winst bij de verkiezingen van 2011 om te zetten in deelname aan een levensvatbare coalitie.

Maar slachtoffer van een cordon sanitaire? Dat zou betekenen dat de PVV stelselmatig wordt uitgesloten van politieke samenwerking. Hoewel Wilders het graag zo doet voorkomen, is de werkelijkheid anders.

De PVV draait in de Tweede Kamer gewoon mee. Andere partijen gaan altijd met de PVV in debat. Na twee jaar parlementaire ervaring groeit voorzichtig de samenwerking met de politieke tegenstanders. Er worden samen spoeddebatten aangevraagd en moties ingediend. Lobbyisten komen geregeld bij PVV’ers langs in de streng beveiligde gang van de fractie in het Kamergebouw. En bij informele gelegenheden wordt er probleemloos samen gelachen, gedronken en soms zelfs gedanst.

Met dat beeld profileert Wilders zich niet. De partij ontleent zijn electorale kracht voor een groot deel aan het afstand nemen van de gevestigde politiek. Openlijk zoeken naar consensus en compromissen op belangrijke punten is niet in het belang van de PVV. In grote, politiek beladen debatten ligt Wilders dan ook bijna altijd op ramkoers. Samenwerking met andere partijen gebeurt buiten de schijnwerpers, en alleen als de PVV weinig hoeft in te leveren.

Ondemocratisch vindt Wilders het, dat partijen niet met hem in een regering willen. En een belediging van de kiezer. Wilders: „Dat kan echt niet door de beugel.” Het lijkt een gelegenheidsargument. Want het beledigen van die kiezer doet Wilders zelf ook: de PVV heeft al laten weten niet met GroenLinks te willen regeren.

Waarom sluiten partijen de PVV juist nu uit? Volgens Wilders zelf raken zij, met de Europese verkiezingen van 4 juni voor de deur, in paniek door de hoge peilingen voor zijn partij.

Maar de partijen die niet met Wilders willen regeren, zeggen zelf dat hun politiek leiders nou eenmaal de vraag krijgen voorgelegd. In de verkiezingsstrijd die nu is losgebarsten, wordt dat soort vragen nu eenmaal gesteld. Dat is ook de uitleg van de PvdA: een student vroeg het partijleider Wouter Bos tijdens de Nova College Tour, en hij gaf gewoon eerlijk antwoord. Zijn partij, en dat geldt ook de SP en de ChristenUnie, is het nu eenmaal op veel punten oneens met de PVV. Vooral over de posities van allochtonen en de islam zijn de standpunten zo verschillend dat samenwerking onmogelijk is. Dan kun je maar beter duidelijk antwoord geven.

Vlak voor Tweede Kamerverkiezingen krijgen partijen vaak het verwijt dat ze onduidelijk zijn over toekomstige coalities. Daardoor weet de kiezer niet voor welke regering hij stemt. Dat geldt voor de linkse partijen en de ChristenUnie nu dus niet, voor zover het de PVV betreft.

Maar Wouter Bos, SP-leider Agnes Kant en ChristenUnie-leider André Rouvoet hebben wel degelijk een politiek strategisch belang. Het ontwijken van de vraag kan potentiële kiezers van je afstoten. Alexander Pechtold van D66 was altijd het duidelijkst over Wilders en de PVV, en hij profiteert daar in de peilingen van. Nadat Kant gisterochtend positie innam, kon Bos moeilijk achterblijven.

Door regeren met de PVV uit te sluiten, kan Rouvoet zich onderscheiden van het CDA. Die partij zegt nooit een ander uit te sluiten, dus ook de PVV niet. Dit mantra zorgde al voor onrust in CDA-geledingen. Enkele oudgedienden uitten openlijk kritiek. En socioloog Anton Zijderveld stapte hierom zelfs uit de partij.

De Tweede Kamerverkiezingen zijn nog ver weg, en in de hitte van de verkiezingsstrijd kunnen oude stellingen altijd worden verlaten. Maar als de PVV de peilingen waarmaakt, wordt het een van de grootste partijen. Het belonen van die groei lijkt alleen mogelijk in een coalitie met CDA en VVD, en ook die coalitie is niet zomaar gesmeed. Die partijen gaan bijvoorbeeld nooit akkoord met een van de hoofdpunten van Wilders: het verbieden van de Koran of het uitzetten van allochtone criminelen.

Het maakt de kans dat Wilders en zijn PVV regeringsverantwoordelijk krijgen erg klein. Hij hoeft dan geen compromissen te sluiten of aan te tonen dat hij realistische oplossingen voor maatschappelijke problemen heeft. Dan blijft hij, misschien met een grotere fractie, wat hij nu is: geïsoleerd, met weinig echte macht.