Migrantenkerk in Zuidoost laat de wereld opengaan

De migrantenkerk in Amsterdam Zuidoost biedt meer dan „God als centrum”. De vele kerkjes bereiken er bewoners met wie school en GGD anders geen contact krijgen.

Kerkgangers in vervoering tijdens een dienst van de pinkstergemeente Victory Outreach in Amsterdam Zuidoost (Foto Willem Sluyterman van Loo) Amstredam, 26 april 2009. De Victory Outreach-pinkstergemeente aan de HJE Wenkenbackweg te Amsterdam. Foto: Willem Sluyterman van Loo religie Pinkstergemeente kerken kerkbezoek kerkdiensten Sluyterman van Loo, Willem

Zodra gospelmuziek de kerk vult, danst Mafry Leidsman (23) enthousiast mee. Niet veel later luistert ze aandachtig naar een preek, haar handen in de lucht. Het is zondagochtend en tijdens de drukbezochte dienst in Victory Outreach, pinkstergemeente in Amsterdam Zuidoost, straalt Mafry aan alle kanten. „Sinds ik in de kerk kom, is er een wereld voor me opengegaan.”

Voor grote groepen migranten is de christelijke migrantenkerk onmisbaar onderdeel van het dagelijks leven. Waar kerken in de rest van Nederland leeglopen, is er in Amsterdam Zuidoost al jaren een groot tekort aan. Gevolg: kerken zitten weggestopt in garages, kelders en buurthuizen.

Volgens het Kerkhuis, een project van de Protestantse Kerk in Amsterdam, zijn er in Zuidoost circa 135 kerken. Het exacte aantal is moeilijk vast te stellen, omdat de kerkjes komen en gaan. Zo’n tienduizend christenen, onder wie Surinamers, Antillianen en West-Afrikanen, bezoeken er kerkdiensten. Deze kunnen uren duren.

In Victory Outreach, waar vurige preken worden afgewisseld met gospel en rap, voelt de Surinaamse Mafry zich thuis. Iemand bracht haar naar de pinkstergemeente, toen ze „geen uitweg” meer zag. Na een jeugd van misbruik, gescheiden ouders, ruzies, foute vriendjes en zwerftochten van huis naar huis „is God nu mijn centrum”. Vriendinnen vonden haar omslag „raar; ze dachten dat ik bij een enge sekte was beland.”

Victory Outreach is, net als andere kerken in Zuidoost, een zorggemeenschap die lokaal een helpende hand biedt – van huiswerkbegeleiding voor kinderen tot opvoedingsadvies voor volwassenen, van medische bijstand tot financiële raad.

Daarmee leveren de kerkgemeenschappen een waardevolle bijdrage aan de integratie, meent Elvira Sweet, voorzitter van stadsdeel Zuidoost. „Christelijke waarden als naastenliefde en respect vormen een substantieel ingrediënt voor sociale cohesie. Wat dat betreft, verdient het voorbeeld navolging in heel Amsterdam.”

Maar, zegt Nizaarali Makdoembaks, de problemen in Zuidoost zijn te omvangrijk en complex om aan niet-deskundigen in migrantenkerken over te laten. Volgens Makdoembaks, die vijftien jaar huisarts in het gebied was, raken kinderen uit instabiele, arme eenoudergezinnen verstrikt in een scala aan problemen. „Zwangere vrouwen zijn alleenstaand, werkloos, hebben schulden en zijn afhankelijk van leningen”, somt hij op. „Een substantieel deel van de kinderen wordt slachtoffer van incest, mishandeling en prostitutie.” Daarnaast lijdt bijna een derde van de volwassenen volgens Makdoembaks aan een chronische ziekte. „Hypertensie, diabetes, infectieziekten, psychiatrische aandoeningen, enzovoorts.”

Om de problemen aan te pakken moet juist meer samenwerking gezocht worden met de kerkgemeenschappen, vindt Sjoukje Wartena, orthopedagoog en godsdienstpedagoog aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. „We moeten een netwerk om en met de migranten creëren dat de verschillende werelden aaneen doet sluiten.” Dat dit nu niet gebeurt, noemt ze „een gemiste kans in de ontwikkeling en integratie van een grote groep kinderen”. Zij worden volgens Wartena heen en weer geslingerd tussen twee culturen. „Thuis en in de kerk behoren ze zich respectvol en rustig te gedragen”, legt ze uit. „Maar als ze naar school gaan, zien ze dat het ook normaal wordt gevonden brutaal te doen.”

Wartena onderzoekt hoe kerken in Zuidoost kunnen samenwerken met scholen, welzijnsorganisaties en jeugdhulpverlening. Ze praat ook met ouders en kinderen uit de Afrikaanse gemeenschap. Deze wenden zich tot de kerk omdat ze nergens anders terecht kunnen, zegt Wartena – met vragen bijvoorbeeld over onderwijs. In Zuidoost verlaat 19 procent de school voortijdig, waar het stedelijk gemiddelde 8 procent is. „Er zijn scholen die weigeren in het Engels te communiceren”, zegt Wartena. „Dan springt de kerk in het gat en organiseert een bijeenkomst om de Citotoets uit te leggen.”

Scholen gaan ook krampachtig om met religie, wat de kloof nog groter maakt, constateert Wartena. „Een meisje uit Ghana vertelde me dat ze tijdens de biologieles werd gesommeerd haar geloof thuis te laten. Ze was immers veel te oud om die onzin te geloven.”

Meer aandacht voor godsdienst en levensbeschouwing op school is noodzakelijk, vindt Wartena. „Scholen zijn daarvoor bang, omdat we het geloof in Nederland al lang achter ons hebben gelaten. Toch hebben alle kinderen, gelovig of niet, hier vragen over.”

Op de Open Schoolgemeenschap Bijlmer (OSB) heeft Wendelien Hoedemaker, deelschoolleider onderbouw, „nog nooit gemerkt dat er behoefte is aan meer levensbeschouwing”. Toch vindt ze meer samenwerking met kerken, zoals Wartena voorstelt, geen slecht idee. „Maar dan moet je het niet in het reguliere curriculum zoeken. We zijn geen interconfessionele school.”

Hoedemaker ziet meer in samenwerking bij naschoolse opvang of voorlichting over school in de kerk. „Dat laatste hebben we al eens gedaan’’, zegt ze.

Ook de GGD weet de kerken te vinden. „We merken dat we zo een grote doelgroep bereiken”, zegt Arnoud Verhoeff, hoofd epidemiologie en gezondheidsbevordering. In de kerken wordt voorlichting gegeven over hiv/soa-preventie. Sleutelfiguren in de kerk krijgen voorlichting van de GGD, en zij geven hun kennis weer door aan de kerkgangers.

Wartena benadrukt dat samenwerking structureel moet zijn, en noopt tot inslaan van nieuwe wegen. „We houden ons namelijk vast aan een al te strikte scheiding tussen kerk en staat.”

De discussie daarover laaide vorig jaar in Amsterdam fel op. Burgemeester Job Cohen legde de beginselen vervolgens vast in een notitie. Daarin staat dat Amsterdam streeft naar „inclusieve neutraliteit”, waarbij godsdienst een plaats krijgt in het publieke domein. De gemeenteraad van Amsterdam reageerde kritisch.

Niettemin, stelt Elvira Sweet vast: „De overheid mag in voorkomende gevallen steun bieden om gelijkheid van godsdiensten te borgen.” Zo is verenigingsgebouw De Kandelaar in Zuidoost, met vijftien kerkgenootschappen en vijf kerkzalen, mede met gemeentegeld gebouwd.

De kritische reactie van de raad op Cohens notitie is terecht, vindt huisarts Makdoembaks. „De invloed van de kerken is al te groot. Dat belemmert integratie.”

Volgens hem houden de kerkleiders de gemeenschap „gegijzeld”. Als huisarts kreeg hij regelmatig met hen te maken. „Als een vrouw mishandeld werd door haar echtgenoot, schreef ik niet slechts een verwijsbriefje uit, maar adviseerde haar.” Niet veel later stond dan een voorganger op de stoep, om over de kwestie te praten. „Dat had een dwingende toon”, zegt Makdoembaks. „Je moet goeie maatjes met de kerkleiders zijn om je patiënten te behouden.”

Mafry Leidsman wuift uitspraken over op macht beluste kerkleiders weg. „Ik heb weer kracht en hoop”, zegt ze.

In Victory Outreach luistert ze naar de voorganger. Hij loopt druk heen en weer en roept: „Lord, I give you my soul so you can use me.”

„Amen”, zegt Mafry.

    • Marijke Groeneveld