Ik zoek iemand die mij zegt wie ik kan worden

Mannen, maar met name jongens, hebben alle reden om onzeker te zijn.

Ze mogen niet meer jongensachtig zijn en vrouwen schieten hen voorbij.

Foto’s Janus van den Eijnden, uit de serie ‘Mooie Mannen’. Zie ook www.janusvandeneijnden.nl schoonheidsbehandeling Eijnden, Janus van den

Hoe word ik een man? En: wat is een man? Is er iemand die mij dat kan vertellen, iemand met wie ik hierover kan praten? Of sta ik voor gek als ik dit vraag?

Laat ik beginnen met te zeggen dat ik om me heen overal echte mannen denk te zien. Daniel (You don’t have to worry about me) Craig bijvoorbeeld. Als 007 springt hij moeiteloos met een motor vanaf een boot, over een als schans fungerende plank (die daar uiteraard toevallig lag) naar weer een andere boot. Hij is gespierd, heeft een lage stem en als hij gewond is (na vanaf een balkon te zijn gesprongen, door een glazen koepel te zijn gevallen en drie mensen te hebben gedood) blijft hij aantrekkelijk. En alle vrouwen vallen op hem. Toegegeven, misschien niet alleen door al die stoerheid, maar ook door zijn grenzeloze gevoel voor humor, die grapjes die hij soepeltjes maakt in een vuurgevecht – of in bed. Daniel Craig alias James Bond is een échte man.

James Bond bestaat alleen in de film, zul je zeggen. Maar wat moet ik dan denken als ik op bezoek ga bij een vriendin van mij, die in een internaat woont waar het barst van de posters uit Break Out, de Girlz en andere meidenblaadjes. Allemaal afgetrainde mannenlijven zijn het, met driedaagse baardjes, een vastberaden blik en een ongetwijfeld lage stem. Alweer allemaal echte mannen.

Als ik in de spiegel kijk, kom ik niet eens in de búúrt van een Break Out-man. Mijn torso (ik durf het woord nauwelijks te gebruiken) houdt het voorzichtige midden tussen vet en spieren, mijn stem is eerder een tenor dan een bas en mijn driedaagse baardje lijkt nog het meest op een hapje zuurkool.

Heb ik een probleem of denk ik dat alleen maar? In 2000 verscheen Making Weight, een boek over mannen die tobben met hun uiterlijk. Dr. Arnold Andersen, een Amerikaanse psychiater, stelt daarin dat mannen net zo gevoelig zijn voor de media en de bijbehorende stereotypen als vrouwen. Mannen willen lijken op Daniel Craig/James Bond, een gespierde halfnaakte rapper of anders in elk geval een willekeurige bodybuilder.

Behalve in onzekerheid resulteert dit in bigorexia: snel veel spieren willen hebben. Mannen met bigorexia zien zichzelf als zwak, mager en lelijk – ook als ze een normale spierontwikkeling hebben. Om extra spieren te kweken, gaan ze ongezond veel sporten. En ja, dit komt veel voor bij jongens van mijn leeftijd: een jaar of zestien, zeventien. (In tegenstelling tot anorexia, dat vaak op jongere leeftijd begint en meestal meisjes treft.)

Ik ben niet extra gaan sporten, maar ging met mijn vraag naar mijn vader. Die vertelde me dat in zíjn tijd mannen (en jongens) zich juist van hun gevoelige, tedere kant lieten zien. Dat wilden de vrouwen toen. Beelden over de ideale man wisselen dus net zo snel en gemakkelijk als beelden over de ideale vrouw, wist ik toen.

Wat voor effect hebben die stereotypen op ons jongens? Dat onderzocht communicatiedeskundige Vera Berntsen in 2001. Zij concludeerde wat ik al dacht: dat er tegenwoordig alleen nog maar plaats lijkt te zijn voor machogedrag. Gevoeligheid, tederheid en zorgzaamheid worden ervaren als zwak. Veel onderzoekers stuitten daar ook op: de jongens en mannen met wie ze spreken, geven zich niet gemakkelijk bloot voor het onderzoek.

Gek genoeg wordt naast die voorkeur voor machogedrag echt, ouderwets jongensgedrag volgens haar niet meer gewaardeerd. Vroeger mochten we nog in bomen klimmen en kattenkwaad uithalen. Tegenwoordig krijgen we dan Ritalin. Dat is verwarrend: stoer moeten zijn, maar niet mogen doen wat jongens graag willen. Net zoals het verwarrend is dat mannen tegenwoordig op alle fronten voorbij worden gestreefd. Universiteiten stikten al van de vrouwen, nu worden de hogescholen ook over genomen door het andere geslacht.

Al in 2007 meldde het CBS dat in de leeftijdsgroep 25 tot 34 jaar vrouwen hoger zijn opgeleid dan mannen. In februari 2009 bleek volgens datzelfde CBS dat óók op mbo-niveau vrouwen nu gemiddeld een hogere opleiding hebben dan mannen. En een rapport uit 2008 met de schitterende titel Gestruikeld voor de start liet zien dat het aantal jongens dat vroegtijdig de school verlaat (dus voordat ze een middelbare schooldiploma hebben), een kwart hoger ligt dan dat van de meisjes.

Is dat erg voor mannen en jongens? Ja!

Wij moeten ons namelijk bewijzen. Mannen zijn van nature competitiever dan meisjes. Bij kleine kinderen al vertonen meisjes meer samenwerkend gedrag en jongens meer competitief gedrag. Tussen de 9 en de 13 jaar (nog vóór het begin van de echte puberteit dus) gebruiken jongens sport om hun status en populariteit te vergroten.

Voor de Wesley Sneijders en de Ruud van Nistelrooys van deze wereld pakt dit alles uiteraard voordelig uit. Maar voor de Tjeerd Posthuma’s niet. En ik vermoed dat er meer Posthuma’s zijn dan Sneijders en Van Nistelrooys.

Mannen, en met name jongens hebben dus alle reden om onzeker te zijn. Als ‘we’ niet door ‘de vrouwen’ voorbij worden gestreefd, dan wordt ‘hij’ wel door ‘hem’ ingemaakt. En wie in zo’n oorlog van allen tegen allen zijn gevoelige kanten laat zien, stelt zich onverstandig kwetsbaar op. Want waar vrouwelijke rolmodellen nog weleens bij Oprah willen roepen: ‘wees tevreden met jezelf!’, ‘iedereen heeft zijn eigen schoonheid!’ of ‘kijk uit voor anorexia!’, roepen ónze rolmodellen: ‘ja, dat was hard werken!’ of ‘zonder discipline ben ik er niet gekomen!’

En met wie kan ik hierover praten? Papa is een echte man, dus die gaat na zijn werk om zes, zeven uur in de auto zitten en komt om negen uur weer thuis, „die verdomde spits ook”. En de meester, wie is dat? Driekwart van de werknemers in het basisonderwijs is vrouw, het overige kwart mannen beslaat ook de bestuursfuncties. De uiteindelijke kans dat er een man voor de klas staat, is één op vijf.

En op de middelbare school? Dan is het voor de meesten van ons te laat. En de rest gaat echt niet praten met die loser van wiskunde. Of voelt door die beperkte twee uur per week geen band met zijn mentor. Een ‘Vertrouwenspersoon’ is voor losers, en echt snappen doen zij je ook niet. Als je geluk hebt, heb je een broer die spraakzaam is, niet stoer is en thuis is. Maar als hij niet stoer is, is hij ook weer niet echt een rolmodel. Het internet dan? Dat is wel weer erg sneu, tussen al die emo’s – en echt helpen doet het ook niet.

Dus dit is wat ik zoek: een man met wie wij jongens een band opbouwen, met wie we af en toe kunnen praten van man tot man en daarna naar voetbal gaan kijken. Iemand ook die ons jongens uitlegt dat we ons niet zo moeten laten kisten door al die powervrouwen door wie we worden omringd.

En vooral: iemand die ons uitlegt dat wij echt wel kwaliteiten hebben, ook al worden die tegenwoordig even wat minder gewaardeerd.

Tjeerd Posthuma (17) zit in 6 vwo en doet eindexamen