Criticus van establishment Tokio moet zelf opstappen

Ichiri Ozawa wilde vanuit de oppositie Japan veranderen. Uiteindelijk struikelde hij heel Japans over een corruptieaffaire in zijn eigen partij.

Zijn ambitie was niet gering: Japan bevrijden van zijn gesloten karakter, verstikkende groepscultuur en vermolmde machtstructuren. Japan moest een land worden waarin het individu de baas is in zijn eigen universum. Japan moest vooral een „normaal land” worden. Ichiro Ozawa heeft zijn droom, in de jaren negentig van de vorige eeuw geschetst in zijn boek Blueprint for a new Japan niet kunnen realiseren, althans niet als toekomstig premier.

De leider van de grootste oppositiepartij van Japan, de Democratische Partij Japan (DPJ) trad gisteren af nadat een fraudeschandaal maandenlang zijn electorale positie had ondermijnd. Ozawa (67) trok zich terug om zijn partij bij de parlementsverkiezingen, uiterlijk dit najaar, kansen te geven tegen de conservatieve Liberale Democratische Partij (LDP) van premier Taro Aso.

Ozawa, die vorig jaar werd gekozen tot partijleider, had zich opgeworpen als de criticus van het politieke establishment in Tokio. Sinds de invoering van de democratie in Japan heeft de LDP vrijwel onafgebroken de macht in handen. Ozawa kwam zelf uit die partij voort en stapte over naar de sociaal-liberale oppositie, een conglomeraat van vroegere LDP-leden, jonge conservatieven en gematigd progressieven. Het is de paradox van Ozawa dat hij, de horzel van de verkalkte politiek, gestruikeld is over het soort affaire waardoor in het verleden menig LDP-reputatie sneuvelde. Uiteindelijk was Ozawa toch een product van de Japanse politieke cultuur.

Het is nog niet duidelijk welk effect het vertrek van Ozawa zal hebben. De meeste Japanners vonden in recente peilingen dat zijn geloofwaardigheid was aangetast door de affaire die in maart openbaar werd. Zijn secretaris was aangehouden omdat hij illegale donaties van stromannen van het constructiebedrijf Nishimatsu Construction Co. naar de partijkas van de DPJ zou hebben doorgesluisd. Komende zaterdag kiest de partij een nieuwe voorman. Mogelijke opvolgers zijn de voormalige partijleider Katsuya Okada (55), een man van onbesproken gedrag, en Yukio Hatoyama (62), een andere partijprominent.

Japan had dit jaar meer dan genoeg van premier Aso, die gebrek aan leiderschap werd verweten in een tijd van ernstige economische crisis. In peilingen bereikte Aso een absoluut dieptepunt. Hij krabbelde weer wat op toen zijn tegenstrever Ozawa onder vuur kwam te liggen.

De Japanners hongeren naar politieke vernieuwing. Het land bevindt zich in zwaar weer door de teruglopende buitenlandse vraag naar auto’s en televisies, de hardware die de pijler van de tweede economie van de wereld is. De werkloosheid loopt op en de burgers houden hun geld in de zak. De regering steunt zijn noodlijdende economie met een nieuw pakket maatregelen, ter waarde van 114 miljard euro, 3 procent van het bruto binnenlands product (bbp) van Japan. Het pakket moet „de inkomens van mensen beschermen en toekomstige groei bevorderen”, zei premier Aso. Zijn voorstel om burgers een extraatje te geven van ongeveer 100 euro per persoon leverde schampere reacties op.

Aso’s LDP stimuleerde de economie altijd met de kostbare aanleg van infrastructurele werken om regio’s en bedrijfsleven te paaien. Het leverde Japan een ongekend hoge staatsschuld op. Het was juist de gisteren afgetreden Ozawa die een een einde wilde maken aan de onbalans in de Japanse samenleving: rijke ondernemingen en burgers die relatief weinig van de welvaartsgroei hebben geprofiteerd. In zijn veelbesproken blauwdruk laakte hij de poverty of the lives of citizens.

Los van alle stimuleringsmaatregelen staat het land voor de taak om de komende jaren fundamentele problemen in de samenleving op te lossen. Het land vergrijst, het aantal geboorten is tot een absoluut dieptepunt gedaald. Het draagvlak waar de economie, in de jaren tachtig in het Westen nog een gevreesd en geïdealiseerd model, wordt de komende decennia aanmerkelijk smaller. Er ligt een blauwdruk, alleen de geestelijk vader ervan is achter de politieke coulissen verdwenen.

    • Harry Meijer