Geopolitiek spel om Golan-dorpje

Het dorp Ghajar ligt op de bezette Syrische Golan en in Libanon. Israël overweegt nu het Libanese deel te ontruimen. Tot woede van de bewoners.

Kinderen zitten op betonnen delen van een veiligheidsafscheiding aan de rand van het dorp Ghajar, aan de voet van de Golan aan de grens met Libanon. Foto AP Israeli Arab children sit on a concrete security wall in the village of Ghajar on the border with Lebanon, northern Israel, Sunday, May 3, 2009. Israeli newspapers reported Sunday that Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu is expected to announce this week that Israel is interested in withdrawing from the northern part of Ghajar. (AP Photo/Ariel Schalit) Associated Press

Elke ochtend rijdt Najib Khatib zijn tractor vanuit zijn dorp Ghajar langs de zwaar bewaakte ingang aan Israëlische kant. Zijn akker ligt een paar honderd meter verderop. Daar klimt hij in een verhoogde houten hut. „Dit is mijn troost, het uitzicht. Het ziet er uit als een paradijs.” Ooievaars lopen over de akker, de veldbloemen staan in bloei, in de verte liggen de besneeuwde bergtoppen van de door Israël bezette Syrische Hoogvlakte van Golan.

Maar schijn bedriegt, zegt Khatib. Drie Israëlische wachttorens kijken neer op zijn land. Militaire voertuigen rijden af en aan. Om zijn akker ligt prikkeldraad. Daarachter liggen mijnenvelden. Khatib: „We leven in een gevangenis. Onze families en vrienden wonen net over de grens met Syrië, maar die mogen hier niet komen.”

Het bergdorp Ghajar, 2.300 inwoners, ligt geïsoleerd aan de voet van de Golan en op de grens met Libanon. De bewoners, alevitische moslims, leven grotendeels van de akkerbouw. Israëlische toeristen, die in de winter gaan skiën op de nabijgelegen berg Hermon, merken het dorp nauwelijks op.

Maar het kleine vlekje op de kaart is politiek aardbevingsgevoelig gebied. Ghajar is al jaren de inzet van een ingewikkeld geopolitiek belangenconflict tussen Israël, Syrië, Libanon en de Verenigde Naties. Belangrijkste vraag: van wie is Ghajar?

Israëlische soldaten houden iedereen tegen die vanuit Israël het dorp binnen wil. Alleen inwoners van Ghajar mogen het dorp in. Khatib geeft een somber inkijkje in het leven van Ghajar. Als een koelkastreparateur langs moet komen – in het dorp hebben ze die niet – rijden de inwoners de koelkast naar de militaire controlepost. Verder mag de reparateur niet komen. Politie komt er evenmin. Als een agent de dood moet constateren bij een gestorvene, wordt het lijk ook naar de controlepost gereden. Ook journalisten worden geweigerd bij de ingang. „Je wandelt recht in de armen van Hezbollah”, verklaart een soldaat. „Wil je soms ontvoerd worden?”

De Verenigde Naties hebben nu voorgesteld het dorp aan Libanon te geven. Deze week spreken vertegenwoordigers van de VN, Israël en Libanon een plan daartoe in het grensplaatsje Rosh Hanikra. Het gaat alleen om het noordelijke deel van het dorp, dat sinds 2006 volledig door Israël bezet wordt. Het zuidelijke deel zal in handen van Israël blijven.

De bewoners zijn woedend over het plan. Zij zijn geen Libanezen, zeggen ze. „Wij zijn Syriërs”, bromt Yihuya Khatib, een neef van boer Najib, achter zijn waterpijp op zijn akker. „Ik ben geboren in Syrië en heb mijn paspoort altijd nog thuis liggen. We horen niet hier in Israël, we zijn de enige alevieten in het land. Maar Libanon is evenmin ons land. Alleen in Syrië wonen onze familieleden en geloofsgenoten.”

De geschiedenis van Ghajar werd pas complex in 1967, toen Israël de Golan in de Zesdaagse Oorlog veroverde op Syrië. Dat gebied houdt Israël tot de dag van vandaag bezet. De meeste inwoners vluchtten naar Syrië. De achtergebleven inwoners van het geannexeerde Ghajar kregen Israëlische identiteitspapieren. Toen Israël in 1978 ook Zuid-Libanon bezette, groeide het dorpje langzaam over de Libanese grens heen.

In 2000 trok Israël zich terug uit Libanon, en de noordelijke helft van Ghajar. Maar zes jaar later, tijdens de Tweede Libanon-oorlog, werd Ghajar opnieuw volledig ingenomen. Israël trok zich eens temeer terug uit Libanon, maar behield Ghajar. Het dorp zou een bolwerk van de shi’itische beweging Hezbollah zijn.

Deskundigen van de Verenigde Naties hebben met hulp van een Frans-Engelse kaart uit 1923 de grens met Libanon vastgesteld. Volgens die kaart ligt de noordelijke helft van Ghajar op Libanees grondgebied. De grens moet straks met een hoge muur dwars door het dorp lopen.

Israël lijkt bereid tot deze minimale territoriale concessie, al moet het kabinet er nog over beslissen. Anonieme regeringsbronnen zeiden deze week in Israëlische kranten dat het de Amerikaanse president Barack Obama gunstig kan stemmen, als de Israëlische premier Benjamin Netanyahu hem later deze maand voor het eerst ontmoet. Bovendien zijn er binnenkort verkiezingen in Libanon en kan teruggave van het noorden van Ghajar Hezbollah wind uit de zeilen nemen.

Najib Khatib zegt dat zijn dorpsgenoten het slachtoffer zijn van een cynisch wereldpolitiek machtspel. Nooit mag het dorp opnieuw verdeeld worden, zegt hij. „We hebben er niets aan als straks de helft in Libanon woont en de andere helft in Israël. We zijn al van onze broeders in Syrië afgezonderd, straks ook nog van onze dorpsgenoten.”

    • Guus Valk