Dronken Poolse fietser is crimineel

In Polen zitten tweeduizend mensen in de cel omdat ze dronken op de fiets zaten. Dat vinden zelfs sommige gevangenisdirecteuren en rechters een beetje te gek.

Witek bestelt kwas, een typisch Oost-Europees drankje op basis van roggebrood, ook wel bekend als broodbier. „Het smaakt een beetje als bier, maar zonder alcohol”, zegt de Poolse filosofiestudent. „Voor bier is het nog te vroeg, nietwaar?” Hij zet de fles aan zijn lippen.

Het is twaalf uur ’s middags in Cykloza, een klein keldercafé in Warschau. Cykloza, een samentrekking van fiets en psychose, is een populaire ontmoetingsplek voor fietsfanaten in de Poolse hoofdstad. Het is een alternatief café, met een vegetarisch menu en dreinende punkmuziek, en dat is niet zo vreemd. Want wie in Polen geregeld op de fiets zit, is al snel alternatief.

Althans, nu nog, want het fietsen wordt populairder. Zozeer zelfs, dat de fietser onderwerp van publiek debat is geworden. Meer in het bijzonder: de benevelde fietser.

Voor Poolse fietsers gelden dezelfde regels als voor automobilisten: een biertje is een biertje te veel. De Nederlandse wet staat fietsers 0,5 promille alcohol toe, de Poolse nul. Wie in Nederland over de schreef gaat, wacht in het ergste geval een boete, of een dubbele boete voor fietsers die het heel bont maken en zwalken.

In Polen krijgt de fietser in het beste geval een boete. Maar je kunt ook een fietsverbod krijgen, je rijbewijs verliezen of zelfs naar de gevangenis worden gestuurd. Bijna tweeduizend Poolse fietsers zitten op dit moment celstraffen uit, met een gemiddelde lengte van elf maanden, omdat ze beschonken op de trappers stonden. Het gaat vooral om recidivisten.

In café Cykloza wordt ook bier geschonken. „Natuurlijk fiets ik wel eens na een paar biertjes”, zegt Witek. „Ik heb geluk gehad, ik ben nog nooit aangehouden, maar een vriend van mij kreeg eens een boete van 1000 euro. Het is belachelijk, maar nog altijd beter dan de gevangenis, waar je tussen de verkrachters je zonden mag overdenken. Nee bedankt!”

Voor Jaroslaw Sielecki is de maat vol. Deze 37-jarige rechter uit Wschowa, in het westen van Polen, stapte onlangs naar het Hooggerechtshof in Warschau, nadat hij het dossier onder ogen kreeg van een fietser die meermalen was gearresteerd en intussen een ‘gestapelde’ straf van drie jaar uitzat.

„Hij was de kostwinner in een gezin met vijf kinderen”, aldus Sielecki in dagblad Gazeta Wyborcza. „Een drama – en ik dacht: dat kan toch zo niet langer. Zelfs verkrachters krijgen niet zulke straffen.” Lokale gevangenisdirecteuren hebben zich bij zijn protest aangesloten. Zij hebben amper geld en behuizing voor criminelen, laat staan voor fietsers.

Aan de vooravond van Polens toetreding tot de Europese Unie kregen misdaadstatistieken extra aandacht. Dronken fietsers bleken makkelijke slachtoffers: de politie kon ze van ver zien aankomen. „Ze controleren zelfs zwalkende omaatjes”, aldus Eugeniusz Garczewski (52), die een celstraf van 20 maanden uitzit. „Die zijn natuurlijk nuchter, maar omzeilen gewoon de gaten in het wegdek.”

Want fietsen in Polen is een hele onderneming. Automobilisten zijn niet gewend aan fietsers, het asfalt is niet gemaakt voor fietsers en fietspaden zijn schaars of grotesk. Het meeste bizarre fietspad van Polen ligt misschien wel in Kamienny Potok, vlakbij Gdansk. Het is amper meer dan tien meter lang, maar begin en einde ervan worden wel aangekondigd met fraaie blauwe borden.

Fietsen in Polen, zegt Witek, is oorlog. De student vertelt hoe zijn vriendin ooit van de sokken werd gereden door een Audi A8. „Ik ga achter die patser aan en haal hem in, maar hij zit alleen maar te schelden. Ik pak mijn sleutelbos, trek een streep over die dikke, zwarte, glimmende wagen en ga er als een haas vandoor. Zij haten ons, wij haten hen.” Hij zet de kwas weer aan zijn lippen.

De verkeerssituatie in Polen is explosief. De wegen zijn slecht, met vaak maar twee rijbanen, de auto’s zijn of te oud of te snel, de treinen te langzaam. Met meer dan vijfduizend verkeersdoden per jaar is Polen een van de koplopers in de EU. Tijdens het afgelopen paasweekeinde vielen meer dan vijftig doden.

Alcohol en rijden is een groot probleem, vooral op het platteland. Zaterdagen zijn berucht, want dat is de dag van bruiloften. Witek heeft daarom wel begrip voor het nultolerantiebeleid. „Maar de straffen voor fietsers zijn buitensporig hoog”, zegt hij. „Ik heb nog nooit gehoord van een fietser die een automobilist doodreed.”

Twee weken geleden oordeelde het Poolse Hooggerechtshof anders. Volgens de rechters zijn dronken fietsers niet gelijk aan dronken voetgangers. Ze gaan nog steeds sneller, zijn minder goed voorspelbaar en kunnen daardoor grotere ongelukken veroorzaken.

Toch gaat de Poolse regering nu onderzoeken of het niet mogelijk is om vaker taakstraffen op te leggen. Dat kan nu ook al, maar gemeentes en bedrijven moeten zelf opdraaien voor de kosten van zulke straffen. De staat wil die nu op zich nemen, om de taakstraf populairder te maken. Tot die tijd is een flesje kwas aan te bevelen.

    • Stéphane Alonso