Brutale president

Het Tsjechische voorzitterschap van de Europese Raad is geen verheffende vertoning. Eerst raakte het land dat het eerste half jaar van 2009 leiding moet geven aan de EU verzeild in een regeringscrisis. En nu dreigt het voorzitterschap ook nog te worden belast door een constitutioneel conflict. President Klaus is de spil in beide crises.

Klaus was tijdens de ‘fluwelen revolutie’ tegen het communisme, twintig jaar geleden, een geestverwant van de dissidente toneelschrijver Havel, nadien de eerste democratische president van Tsjechoslowakije sinds 1948. Nu zoekt Klaus de marges van de Grondwet steeds brutaler op, met alle internationale gevolgen van dien. Vorige week woensdag kondigde hij aan dat hij het besluit van de senaat om het Verdrag van Lissabon te ratificeren niet van zijn finale handtekening zal voorzien. Daarmee overschrijdt Klaus grenzen. Niet symbolisch, zoals koning Boudewijn ooit in België deed met de abortuswetgeving, maar puur politiek. Dat deert hem niet. De Europese Unie is volgens hem een Sovjet-Unie in vermomming en Brussel lijkt op Moskou.

Voorzitter Barroso van de Europese Commissie liet niet na te benadrukken dat het Verdrag van Lissabon dankzij het fiat van het Tsjechische parlement toch een stapje dichter bij implementatie is gekomen. Strikt genomen klopt dat. Maar het leek ook een bezweringsformule om de Poolse president Kaczynski ervan te weerhouden Klaus’ voorbeeld te volgen.

Diens gedrag is eens te meer riskant, omdat hij deze week eveneens gastheer was bij een Europese minitop in Praag. De EU heeft daar een ‘Oostelijk Partnerschap’ beklonken met zes vroegere deelrepublieken van de Sovjet-Unie. Een speciale band met Armenië, Azerbajdzjan, Wit-Rusland, Georgië, Moldavië en Oekraïne moet ertoe leiden dat ze zich politiek en sociaal-economisch kunnen hervormen, zodat hun ‘toenadering tot de EU’ versoepeld kan worden.

De EU trekt er nu nog maar 600 miljoen euro voor uit. Maar de achterliggende intentie heeft wel betekenis, nu Rusland de druk op deze landen opvoert. Dit soort samenwerking is van belang, juist omdat de uitbreiding van de NAVO richting Oekraïne en Georgië nagenoeg tot stilstand is gekomen.

In Praag hebben de presidenten van Azerbajdzjan en Armenië in de coulissen, en zonder Russische bemiddeling, gesproken over het conflict rond Nagorny-Karabach. Het is slechts een van de redenen waarom Moskou ook het Oostelijk Partnerschap met argusogen bekijkt.

Maar intussen laat president Klaus, met zijn machtsmisbruik bij de ratificatie van het Verdrag van Lissabon, openlijk blijken dat hij voor de EU geen perspectieven ziet. Hij ondergraaft daarmee de voorzichtige Europese ambities in Baku, Chisinau, Jerevan, Kiev, Minsk en Tbilisi.

Over ruim anderhalve maand is Klaus geen gastheer meer van pan-Europees beraad. De Zweedse regering moet dan de schade herstellen die deze president heeft aangericht. Het Verdrag van Lissabon blijft nodig. Sterker, Klaus is de afgelopen maanden van die noodzaak de personificatie geworden.