Ooievaars en oude straaljagers

De Duitse kunstenaar Wolf Vostell ontdekte diep in Spanje de plek van zijn leven. Nu is zijn kunst-centrum daar een populaire bestemming. Kunst van piano’s, tv’s en auto’s.

U wilt het totaaltheater van kunst, natuur en verleden? De Duitse kunstenaar Wolf Vostell geeft het u, ook al is hij al elf jaar dood. Zijn Museo Vostell Malpartida in het Spaanse Malpartida de Cáceres met schilderijen, beelden, videokunst en installaties is gevestigd in een achttiende-eeuwse wolwasserij, gelegen in een natuurgebied vol klepperende ooievaars, kwakende kikkers, tsjirpende krekels en prehistorische rotskunst.

Wolf Vostell, geboren in 1932, hield zich als kunstenaar in de jaren vijftig bezig met dé-collage, het creëren van kunst door bij iets alledaags stukken weg te snijden of af te scheuren. Later werd hij een van de drijvende krachten van de kunststroming Fluxus en een van de eerste organisatoren van happenings. In 1975 kwam hij met zijn Spaanse vrouw Mercedes terecht in Extremadura, een ruige verlaten provincie aan de grens met Portugal. Bij Malpartida de Cáceres, vijftien kilometer van de stad Cáceres, ontdekte hij het natuurgebied Los Barruecos. Aan een groot meer omringd door rotsen trof hij een vervallen wolwasserij aan. „Een kunstwerk van de natuur”, noemde hij het gebied. Hij trof er „natuurlijke mensen” aan die niet met esthetica waren opgegroeid. Hier wilde hij een centrum voor de kunst inrichten en zijn lijfspreuk „Leven is Kunst, Kunst is Leven” vormgeven.

Het begon met twee kunstwerken in de open lucht aan de overkant van het meer, nu een kwartiertje lopen vanaf de parkeerplaats. Vanaf hoge, door erosie afgeronde rotsen kijken ooievaars toe bij een in beton gegoten auto: Voaex, de verbeelding van een „betonnen reis door Noord-Extremadura”. Op een nabijgelegen rots staat een in beton gegoten cilinder bekleed met beschilderde soepborden. Op een plaquette onderaan de rots roept Vostell wetenschappers op over vijfduizend jaar een in de cilinder opgesloten loden kist te openen en de opgeslagen energie en gedachten te analyseren.

Pas in de jaren negentig is de restauratie van de oude wasserij afgerond en is het industriële complex als museum ingericht. Waar vroeger de wol werd gewogen staan nu Vostells eigen werken. Auto’s, televisieschermen en piano’s zijn de constanten in de beelden en schilderijen waarmee hij zijn visie heeft gegeven op de invloed van moderne technologie op ons leven. Oude opnamen van happenings waarop schaars geklede vrouwen mechanisch een Cadillac vol zand scheppen en met stenen bedekken doen gedateerd aan, maar het tentoongestelde resultaat levert nog altijd een krachtig beeld op. Televisietoestellen op in het gelid staande schoollessenaars vormen de installatie Endogene Depressie. Het cement dat als vogelstront over de toestellen is uitgesmeerd maakt duidelijk wat er volgens Vostell is terechtgekomen van de televisie als school van vandaag. Toch is het geheel, speciaal ontworpen voor de gewelfde ruimte waarin het staat, ook wonderschoon om te zien. En kitscherig of niet, als in de buurt van een ‘gordijn’ van Spaanse politiemotorfietsen (een idee van Dalí en door Vostell uitgevoerd) Wagners Parsifal weerklinkt, maakt dat diepe indruk.

Het museum, dat ook dienst doet als archief en studiecentrum van Vostell, biedt verder onderdak aan een deel van de Fluxus-collectie van Gino di Maggio, directeur van de Fondazione Mudima in Milaan. Er zijn werken van kunstenaars als Joseph Beuys, Yoko Ono en Nam June Paik. In veel werken speelt de piano een rol, met als opvallendste verschijning de lichtgevende Pianoforte luminoso van Walter Marchetti. Niet voor niets onderhielden de Fluxus-kunstenaars als liefhebbers van de ‘symfonie van alledaagse geluiden’ goede contacten met componisten als Stockhausen en Cage.

Van de Nederlandse kunstenaar Willem de Ridder is ook een werk aanwezig. Hij moet het als altijd van de verbeeldingskracht van het woord hebben. Vijf op het eerste gezicht alledaagse stoelen krijgen door de bijgeleverde verhalen een magische lading. Wie plaatsneemt op een leunstoel zou net als de voormalige bezitter zeker zijn van een succesvolle misdaadcarrière. Eén stoel is met touw afgeschermd en geldt als verboden terrein, omdat alle vroegere eigenaars zelfmoord hebben gepleegd.

Het slotakkoord is aan Vostell zelf. Buiten op een patio staat het beeld Waarom duurde het proces tussen Pilatus en Jezus slechts twee minuten? Het is een zestien meter hoge totem gemaakt van een gedemonteerde Russische MIG-straaljager, twee auto’s, drie piano’s en computerschermen. Van boven stroomt water in een lange straal in een rechthoekig bassin. Een groepje fotograferende bezoekers kijkt in verering omhoog. Een ooievaar vliegt aan, spreidt zijn vleugels, strekt zijn poten uit en landt op één van de vijf nesten die het beeld nu rijk is. Leven en kunst vloeien ineen.

Kunstwerken en informatie op www.museovostell.org

    • Theo Toebosch