Migratie naar Europa valt niet tegen te houden

Is vrije migratie een bedreiging van de verzorgingsstaat? Of zorgt vrije migratie voor meer welvaart doordat vraag en aanbod van arbeid zo op elkaar kunnen aansluiten? Alleen al het stellen van deze vragen is in zekere zin bevrijdend. Het Europese, maar zeker het Nederlandse debat over migratie wordt gevoerd vanuit een schuttersputje. De aandacht gaat uit naar beheersing en beperking. Waarbij ‘migranten’ doorgaans als profiteurs worden afgeschilderd – cultureel een bedreiging, economisch een verliespost en sociaal ongewenst. Dat Nederland (en Europa) niet gewend is grote groepen migranten op te nemen, kan deze houding verklaren. Voor Europeanen lag ‘de Nieuwe Wereld’ altijd elders.

Nu is het oude continent zelf het beloofde land. En dat zorgt voor een benauwd publiek debat, vaak met afkeer van vreemdelingen als grondhouding. Die zouden immers anderen, uit eigen kring, kunnen verdringen. Dus liever geen Afrikaanse oogstarbeiders. Alleen kennismigranten, buitenlandse academici met drie jaar werkervaring, zijn nu in theorie welkom. Binnen de Europese Unie wordt voor hen gedacht aan een ‘blue card’, een werkvergunning naar Amerikaans voorbeeld. De gedachte dat ook laaggeschoolden een bijdrage kunnen leveren, wordt niet toegelaten.

Zoals de Verenigde Staten worstelen met illegalen uit Mexico, weet ook de Europese Unie niet wat ze met de toeloop van laaggeschoolden moet beginnen. Voor een Europees immigratiebeleid heeft de Europese Commissie al jaren geleden een blauwdruk gemaakt. Maar verder dan het voornemen tot een uniform Europees asielbeleid in 2010 zijn de lidstaten nog niet gekomen. Daarmee los je het probleem niet op.

Grenzen zullen poreus blijken zolang er arbeidsvraag is. Intussen stagneert en vergrijst de Europese bevolking. Volgens de EU zal in 2050 eenderde van burgers ouder dan 65 zijn. Tegen die tijd worden 20 miljoen vacatures verwacht. Nu zijn er al zo’n 8 miljoen illegale migranten in Europa. De Raad van Europa schat dat er jaarlijks ruim 50.000 in wankele bootjes trachten de Middellandse Zee over te steken. Europa antwoordt met een harder beleid. Zo wordt het lidstaten toegestaan illegalen anderhalf jaar op te sluiten.

Helpen zal het allemaal niet, zo betoogde onlangs sociaal-geograaf Hein de Haas in deze krant. Uit onderzoek blijkt dat migratie niet valt te keren. Alleen beheren is een optie. De pragmatische houding van Australië lijkt veel verstandiger. De afgelopen drie jaar liet dat land behalve 28.800 accountants, ook 6.500 koks, 2.800 kappers, 800 metselaars, 600 loodgieters en 300 timmerlieden toe. Geselecteerd op onder meer leeftijd en diploma, precies naar behoefte van de nationale arbeidsmarkt.

Europa zou ook baat hebben bij zo’n gereguleerde toelating van laaggeschoolden. De paradox waarop De Haas wijst, is dat het huidige strenge beleid permanente vestiging aanmoedigt en migranten van terugkeer weerhoudt. Hoe vrijer de arbeidsmigratie, hoe meer baat ontwikkelingslanden er zelf bij hebben.

Een vrijer migratiebeleid kan selectief zijn, mensensmokkel ontmoedigen, arbeidsmarkten beter laten functioneren en welvaart verspreiden. Dat vraagt wel om een radicaal andere blik op de ‘vreemdeling’ aan de deur. Fort Europa is een illusie.