'Lesbiconen' in een encyclopedie

12-11-2008, Amsterdam. Ellen ten Damme. Foto Bas Czerwinski

De correspondent in Rome is ‘het’. En dat geldt ook voor die in China en Berlijn. Ook op het Binnenhof zou een lesbische medewerkster rondlopen. Volgens de samenstellers van de onlangs verschenen Lesbo encyclopedie telt het NOS Journaal „een opvallend aantal lesbische correspondenten en medewerksters”. En dat komt ‘de lesbische zaak’ volgens hen ten goede.

Zo op het eerste gezicht verloopt de emancipatie van lesbo’s in Nederland voorspoedig. Met presentatrice Claudia de Breij, zangeres Marianne Weber, advocate Bénédicte Ficq, politica Gerda Verburg en cabaretière Sara Kroos telt ons land aardig wat rolmodellen. Tegelijkertijd neemt het geweld tegen lesbische vrouwen toe, zoals onlangs uit een reportage van Netwerk bleek. „Gelijke rechten voor lesbische vrouwen zijn nog steeds niet goed geregeld”, erkende minister Ronald Plasterk (Cultuur) vorige maand tijdens een debat over de onzichtbaarheid van deze minderheidsgroep.

Dat sommige lesbiënnes hun geaardheid liever verborgen houden, merkten Mirjam Hemker en Linda Huijsmans bij de samenstelling van hun naslagwerk. De vrouwen gingen er vanuit dat iedere Nederlander wel een eigen lemma in een encyclopedie ambieert. Maar de zoektocht naar lesbische toppers leverde meer problemen op dan verwacht. „Met name in de kunstsector stuitten wij op problemen”, vertelt Huijsmans. „Sommige kunstenaressen wilden niet in de encyclopedie staan. Ze zeiden: ‘Als ik merk dat ik genoemd word, krijg je een proces aan je broek. Want ik mag dan van vrouwen houden, in mijn werk merk je daar niets van’.”

Uit recent onderzoek van de Universiteit van Amsterdam en stichting OndersteBoven blijkt dat vrouwenvrouwen vaker last hebben van woede, depressies, angstaanvallen, slaapproblemen en somatische klachten dan heteroseksuele vrouwen. Veel van de ondervraagden worden geconfronteerd met buitensluiting, scheldpartijen, nieuwsgierige vragen en bedreigingen. Huijsmans: „In mijn woonplaats Amsterdam voel ik mij volledig geaccepteerd. Maar buiten de hoofdstad gaat het er vaak heel anders aan toe. Met name jonge meiden hebben veel problemen op school en durven niet voor hun geaardheid uit te komen.”

Wie weet kan de fraai vormgegeven Lesbo encyclopedie daar iets aan veranderen. Want het moet voor een 15-jarige vwo-scholier in Beetsterzwaag toch een geruststelling zijn om te lezen dat een van de machtigste vrouwen van Nederland – Els Swaab – een vriendin heeft. En dat zangeres Ellen ten Dame er met haar biseksualiteit een grote schare fans op nahoudt. In de herziene uitgave moeten overigens twee namen aan het rijtje ‘lesbiconen’ worden gevoegd: Carol Ann Duffy, die zich de komende tien jaar in Groot-Brittannië ‘dichteres des vaderlands’ mag noemen. En Johanna Sigurdardottir, de eerste openlijk homoseksuele regeringsleider in de geschiedenis.

Gelukkig is de lesbische encyclopedie meer dan een Who’s who. Het boek telt twintig hoofdstukken met een breed scala aan onderwerpen, van lifestyle, wetenschap en sport tot seks en uitgaansleven. Wie wil weten waar de oorsprong van het Surinaamse scheldwoord ‘schuurmeid’ vandaan komt, kan er in het naslagwerk alles over lezen. Hetzelfde geldt voor begrippen als ‘beddendood’ en de knuffelige ‘vanilleseks’. En wat te denken van de dildo die in een verslag van een Nederlandse rechtszaak in 1789 zijn intrede deed? In die tijd werd het gebruiksvoorwerp omschreven als ‘een swartagtig langwerpig ding, de gedaante van een grote vinger hebbende’.

Zal de Lesbo encyclopedie, in navolging van populaire tv-series als The L word een commercieel succes worden? Huijsmans verwacht het niet. „Maar ik vind wel dat het bij alle ministeries en schoolbibliotheken op de boekenplank moet komen te staan. Lesbische vrouwen maken deel uit van de Nederlandse historie en cultuur. En het wordt tijd dat dat tot de grote massa gaat doordringen.”

Lesbo encyclopedie, Mirjam Hemker en Linda Huijsmans, uitgeverij Ambo, 352 pagina’s, € 34,95

    • Danielle Pinedo