Het valse wonderkind

Eugenie Samuel Reich Plastic Fantastic. How the Biggest Fraud in Physics Shook the Scientific World. McMillan Publishers London, 266 pagina’s, prijs € 19,99

Precies zeven jaar geleden kwam er een einde aan de carrière van wonderkind Jan Hendrik Schön, een natuurkundige van het gerenommeerde Bell Labs die drie jaar lang de wetenschappelijke wereld verbaasd had doen staan. Alles wat hij aanpakte, leverde sensationele resultaten, onveranderlijk gepubliceerd in Science en Nature. Hij bouwde plastic transistors, dwong niet-geleidende materialen tot supergeleiding en maakte als eerste een organische laser.

De ontmaskering begon toen collega-natuurkundigen ontdekten dat in graphics in een paar van Schöns publicaties identieke curves voorkwamen ter illustratie van heel verschillende natuurkundige verschijnselen. Plotseling werd duidelijk waarom andere groepen Schöns experimenten niet konden herhalen: Schön zelf had ze ook nooit gedaan.

Wetenschapsjournaliste Eugenie Samuel Reich heeft de affaire minutieus te boek gesteld, aan de hand van gesprekken met honderden betrokkenen overal ter wereld. Schön zelf weigerde medewerking.

Het is onbegrijpelijk hoe iedereen zich door hem heeft laten inpakken. Niemand vond het vreemd dat hij geen labjournaal bijhield en oorspronkelijke data bijna altijd kwijt was. Zijn leidinggevenden accepteerden dat hij experimenten deed in Duitsland en altijd ‘vergat’ om die net ontdekte revolutionaire transistor of laser mee te nemen naar de Verenigde Staten. Bell Labs maakte reorganisaties door en kon wat positieve publiciteit goed gebruiken. Redacteuren van Nature en Science verloren hun kritisch vermogen om maar te kunnen scoren met weer een nieuwe ontdekking. Reich spaart niemand. Gelukkig heeft ze ook oog voor de collega-natuurkundigen die nauwgezet probeerden om precies volgens recept dezelfde resultaten te bereiken als Jan Hendrik Schön en daar keer op keer in faalden. Haar boek is een eerbetoon aan hun volharding. Rob van den Berg

    • Rob van den Berg