De stelling van Stefaan Van den Bogaert: de 6+5-regel in het voetbal heeft weinig kans van slagen

De wereldvoetbalbond FIFA wil dat Europese clubs met hoogstens vijf buitenlanders aan een wedstrijd beginnen. Discriminatie, aldus de EU. „Waarom een uitzondering maken voor sport?”, zegt Stefaan Van den Bogaert tegen Ingmar Vriesema.

Leiden, 07-05-09. Prof. Stefaan van den Bogaert. Foto: Leo van Velzen NrcHb.

Het Europese clubvoetbal is te voorspelbaar geworden. Elk jaar haalt een van de Engelse clubs, met negen buitenlanders per elftal, de Champions Leaguefinale.

„Dat klopt wel, ja. Als wij aan het begin van dit voetbalseizoen de acht kwartfinalisten en de vier halvefinalisten van de Champions League hadden voorspeld, dan hadden we het waarschijnlijk bij het rechte eind gehad.”

Goed, daar zijn we het over eens. Nu heeft de wereldvoetbalbond FIFA iets bedacht om het voetbal onvoorspelbaarder te maken: de ‘6+5-regel’. Elke club moet beginnen met hoogstens vijf buitenlanders. De Europese Unie is tegen deze regel, daar hebben we het zo over. Laten we eerst de voordelen van de 6+5-regel vaststellen.

„De FIFA beweert dat er vier doelstellingen mee worden nagestreefd. Eén: een beter sportief evenwicht tussen de verschillende Europese clubs. Twee: een stimulans voor de opleiding van jonge spelers uit eigen land. En daaruit volgt voordeel drie: een positieve impact op het niveau van de nationale landenteams. Vierde argument van de FIFA is dat de band tussen de supporters en het team de lokale identiteit van de club zal versterken.”

Van de 200 nationale voetbalbonden hebben er vorig jaar 155 ingestemd met de maatregel. Ook de Europese voetbalbond UEFA is voor, net als het Internationaal Olympisch Comité en – niet te vergeten – Johan Cruijff. Kortom, laten we die regel gewoon invoeren.

„Helaas. Een van de grondbeginselen van het Europees recht is dat je niet mag discrimineren op grond van nationaliteit tussen EU-burgers. Het mag niet uitmaken of de doelman van Arsenal een Engelsman of een Spanjaard is. Spanjaarden moeten binnen het Verenigd Koninkrijk net zo behandeld worden als Engelsen.”

Maar de 6+5-regel verbiedt ook niet dat buitenlandse spelers onder contract staan bij Chelsea, Manchester United of Arsenal. Ze mogen alleen niet met meer dan vijf man in de basisopstelling staan. Dus wat is het probleem?

„Het Europese Hof van Justitie, het hoogste rechtscollege binnen de EU, heeft gezegd dat deelname aan een wedstrijd een essentieel onderdeel is van een spelerscontract, en dat door die regel een belemmering wordt opgelegd aan de vrije verkeersrechten van die spelers. En in het Bosman-arrest in 1995 heeft het Europese Hof gesteld dat dat een ontoelaatbare beperking was.”

Ha, het onvermijdelijke Bosman-arrest. Kunt u dat even toelichten?

„Het Bosman-arrest is de Big Bang van het Europese sportrecht geweest. Het betrof een Belgische voetballer, Jean-Marc Bosman, wiens contract bij Club Luik afliep. Hij wilde overstappen naar een andere club, maar Luik eiste een aanzienlijke transfervergoeding. Het Europese Hof heeft in 1995 met die praktijk korte metten gemaakt. Spelers wier contract afloopt, mogen sindsdien vrij overstappen naar een andere club binnen de EU. Kortom, de volledige spelersmarkt werd ineens vrijgemaakt voor EU-burgers aan het einde van hun contract. Ook de regel die een maximum voorschreef van drie buitenlandse spelers per club verdween als het ging om onderdanen van de EU: Ajax mocht ineens met elf Belgen gaan spelen.”

Het Bosman-arrest gaat dus uit van een vrij werknemersverkeer dat een logisch gevolg is van de vrije economische markt. Echter, sport is geen economische activiteit: het is een universum op zich.

„Sport moet sport blijven, dat is waar. Maar het is echt fictie dat aan de 6+5-regel geen economische consequenties verbonden zijn. Er zijn voordelen verbonden aan het deelnemen aan een wedstrijd, zoals matchpremies. Dus het gaat niet om een puur sportieve regel waar het Europees recht op geen enkele manier kan tussenkomen.”

Nogmaals, sport is totaal anders dan economie. Een normaal bedrijf streeft naar een zo groot mogelijk marktaandeel, terwijl een sportclub juist niet zonder competitie kan. De 6+5-regel is dus bedoeld om het spel weer competitiever te maken. Het is nota bene een door voetbalbonden zelf voorgestelde restrictie.

„In principe zijn verantwoordelijke federaties tot op zekere hoogte autonoom om hun eigen sportdiscipline te regelen. Dat wordt volmondig erkend. Maar er bestaat onenigheid over hoe ver die autonomie gaat. Het Hof en de Commissie hebben gezegd dat het gaat om een voorwaardelijke autonomie, en dat er enkele grondprincipes zijn die gerespecteerd moeten worden. En een daarvan is het discriminatieverbod op grond van nationaliteit.”

De 6+5-regel is niet bedoeld om een economisch voordeel te behalen.

„Men heeft er inderdaad goede bedoelingen mee. Dus ik begrijp het wel dat Johan Cruijff de regel steunt. Ook ik sta er niet afkerig tegenover. Om de twee weken ga ik naar mijn favoriete club van België kijken, Anderlecht, die over twee weken misschien landskampioen wordt. Ik vind het leuk dat daar regelmatig Belgen spelen, en ik geef ook toe dat je je daar als supporter makkelijker mee identificeert. Onze spits is een Belgische gast die na de winterstop al negen doelpunt heeft gemaakt. Aan de andere kant: Fernando Torres (Spaanse topspits bij Liverpool, red.) mag van mij onmiddellijk naar Anderlecht komen. En we hebben een fantastische verdedigende middenvelder uit Tsjechië, en daar ga je net zo hard voor supporteren.”

Slecht nieuws: zelfs als Anderlecht landskampioen wordt, zijn ze volgend jaar kansloos in de Champions League, net als AZ.

„Het Belgische en Nederlandse voetbal hebben inderdaad geen schijn van kans in de Champions League.”

Precies. Dus laten we de Europese regels voor wat ze zijn, en voeren we die 6+5-regel gewoon in.

„Die regels kun je niet zomaar terzijde schuiven. De sportwereld functioneert binnen een juridisch kader, en dat kader zegt: ‘in principe geen discriminatie op basis van nationaliteit’. De cruciale vraag is: kan die regel alsnog gerechtvaardigd worden? Zijn er argumenten die het Hof ertoe brengen om te zeggen dat de regel doelen nastreeft die wij zo belangrijk vinden dat de regel het groene licht verdient? Ik vraag mij af of die argumenten bestaan. De FIFA heeft er dus vier gegeven, maar dat zijn precies dezelfde argumenten als die het Hof in 1995 in het Bosman-arrest heeft afgewezen.”

Feit is dat het Europese Hof de gevolgen van het Bosman-arrest heeft onderschat. Het aantal buitenlanders bij clubs is explosief toegenomen, eigen jeugdspelers krijgen minder kansen, en dus worden nationale landenteams steeds slechter.

„Is dat effectief het gevolg van Bosman? Ik denk eerder dat dit voortkomt uit het feit dat in de tweede helft van de jaren negentig de financiële middelen van de clubs exponentieel gegroeid zijn, voornamelijk door de ongelofelijke toename in televisierechten.”

Het Bosman-arrest heeft het die steeds rijkere ploegen gemakkelijker gemaakt om de beste spelers van Europa te kopen. De hoogste tijd dus voor een herziening van het arrest.

„Als er een limiet zou zijn op het aantal buitenlanders, dan zou Barcelona weliswaar niet de beste Europese spelers aankopen, maar wel de beste Spanjaarden.”

Dat is tenminste iets eerlijker. En volgens paragraaf 106 van het Bosman-arrest is het legitiem dat er gestreefd wordt naar een behoud van een zekere mate van gelijkheid en onvoorspelbaarheid.

„Die paragraaf wordt nu inderdaad ingeroepen om de 6+5-regel in te voeren. De vraag is: is die maatregel geschikt en noodzakelijk? Ik heb niet gezegd dat de regel niet ingevoerd kan worden.”

Juist. Wat moet er gebeuren om die 6+5-regel in te voeren, zoals zo ongeveer de hele voetbalwereld wil?

„Een van de opties is dat de FIFA de regel gewoon laat invoeren, dat er een klacht komt, dat het Hof van Justitie zich erover buigt, en vervolgens het Bosman-arrest wijzigt. Dat kan. Maar de handen van het Hof zijn tot op zekere hoogte gebonden: het moet immers het recht toepassen. Dus uiteindelijk komt het neer op een keuze van de Europese regeringsleiders.”

Dan veranderen de Europese leiders de wet toch?

„Je ziet hoe moeilijk het is om het unaniem eens te worden. Men is al jaren bezig om de Europese Grondwet in te voeren. Nederland en Frankrijk hebben hem afgeschoten. En ook achter het Verdrag van Lissabon staan levensgrote vraagtekens.”

Tja, men is het oneens over een nieuw Europees verdrag. Maar wie is nu tegen de 6+5-regel ?

„Oké, stel: de 27 EU-lidstaten maken in het Europees Verdrag een uitzondering voor sport. Maar als je de regel maandag erkent voor de voetbalwereld, dan heb je dinsdag een aanvraag van de mijnwerkers, woensdag van de kunstschilders, en donderdag van de leerkrachten. De Europese Unie staat voor integratie. Waarom zou sport daar een uitzondering op zijn?”

De Europese Unie is een vredesproject. Maar Michels zei het al: voetbal is oorlog.

„Hahaha. Natuurlijk is voetbal geen oorlog. Het is een spel. De vraag is: is voetbal speciaal genoeg om een zware inbreuk op het verbod op discriminatie toe te staan? Ik denk dat de 6+5-regel te ver gaat. Als het doel is dat jonge spelers beter doorstromen, kun je wellicht volstaan met het instellen van een minimum aantal spelers van onder de 21 of 23 jaar. Die maatregel zal minder stof doen opwaaien. Je kunt je afvragen of de FIFA oog heeft voor dit soort alternatieven, die minder verregaand zijn en mogelijk hetzelfde resultaat behalen. Men wil er blijkbaar niet van horen.”

Hoe groot schat u de kans dat de 6+5-regel op korte termijn wordt ingevoerd?

„Ik ben er als sportfan niet op tegen, maar als jurist zou ik mijn geld er niet op inzetten.”

Ik vrees dat de kans dat Anderlecht volgend jaar de Champions League wint, nog kleiner is.

„Laat Anderlecht maar eerst Standard Luik achter zich proberen te houden in de laatste twee matchen van de competitie.”