Dag van de Overwinning

P1040416.JPGVandaag wordt in heel Rusland de overwinning op Nazi-Duitsland gevierd. Het is de meest bijzondere feestdag van het jaar, omdat de Tweede Wereldoorlog in de voormalige Sovjet-Unie verschrikkelijk heeft huisgehouden. Niet alleen zijn er acht miljoen soldaten van het Rode Leger gesneuveld, maar ook zijn er nog eens negentien miljoen gewone Sovjetburgers omgekomen. Tijdens het beleg van Leningrad alleen al stierven er van de drie miljoen inwoners van die stad een miljoen, als gevolg van bombardementen of de honger. Vaak wordt vergeten dat de Tweede Wereldoorlog zich voornamelijk op het grondgebied van de Sovjet-Unie heeft afgespeeld.

Als je een goed beeld van de verschrikkingen wilt krijgen, moet je zeker Vasili Grossmans schitterende roman Leven en Lot lezen, die een half jaar geleden briljant is vertaald in het Nederlands. Vertaalster Froukje Slofstra heeft er terecht de Aleida Schotprijs voor gekregen. Het boek gaat deels over de Slag bij Stalingrad, maar ook over de Stalinterreur tegen de eigen bevolking en over de jodenvervolging in Oekraïne - er staat bijvoorbeeld een brief in van een joodse moeder aan haar zoon, die alle geschiedenisboeken over de jodenmoord overbodig maakt. Als je het uit hebt, begrijp je niet alleen wat oorlog is, maar ook wat verraad, lafheid, fatsoen (of gebrek daaraan), liefde, trouw, angst voor de eigen staat betekenen. Leven en lot is dan ook een grootse roman over menselijkheid, zoals ze maar zelden worden geschreven.

Maar terug naar het heden. Vanmorgen vroeg was de lucht extra blauw. De luchtmacht had met zijn beroemde chemicaliën-act alle bewolking verdreven, zodat de vliegtuigen die ochtend extra goed zichtbaar zouden zijn. Dat moest ook wel, want er waren twee keer zoveel vliegtuigen ingezet als vorig jaar en als je ten tijde van een economische crisis  vele tientallen miljoenen euro’s uitgeeft om je machismo te tonen, moet je er toch wel iets van kunnen zien.  P1040421.JPG

Voor het eerst heb ik de parade niet op televisie gezien. Ergens was dat jammer, omdat nu ik nu om 10 uur ‘s die mooie begroeting van de elkaar in zilvergrijze ZIL’s tegemoet rijdende opperbevelhebber van het Moskouse garnizoen aan de minister van Defensie heb gemist. Daarna klinkt dan altijd indrukwekkende marsmuziek, gevolgd door golvend hoerageroep van de verenigde militaire eenheden. Dat laatste doet mijn officiershart altijd extra slaan, zo mooi is dat golvende geluid.

Volgens mijn benedenbuurman, Arkadi Jakovlevitsj Eisstein, een negentigjarige oud-hoogleraar die in de oorlog zowel aan het West- als aan het Oostfront heeft gevochten, was de parade op het Rode Plein erg mooi en grootser en omvangrijker dan hij zich uit de afgelopen decennia kon herinneren. ,,De organisatie was dit jaar veel beter dan in de afgelopen jaren”, zei hij trots. ,,De muziek was schitterend en de regimenten deden erg hun best om gelijk te lopen.” Arkadi Jakovlevitsj houdt van orde. Voor de gelegenheid droeg hij vanmiddag zijn zondagse pak, waarvan de borstzak met lintjes was bedekt. ,,En dit is nog maar de helft”, zei hij.

P1040428.JPGMijn vrouw en ik hebben het spektakel op het Poesjkinplein meegemaakt. Dichterbij het Rode Plein kon je vanochtend niet komen. Veel hebben we niet gezien. Want nadat de parade om 10 uur begon, duurde het nog zeker een uur voordat we konden genieten van de opgeschilderde bommenwerpers, jachtvliegtuigen, gevechtshelikopters, transportvliegtuigen die boven ons hoofd richting Rode Plein vlogen. Even later denderden door de Tverskajastraat wat tanks, raketwerpers, trailers met kernraketten en het nieuwe S400-raketafweersysteem, waar het Kremlin de afgelopen dagen zo  over heeft lopen opscheppen alsof het een nieuwe uitvinding betrof. En voordat we het in de gaten hadden, was het voorbij en snele een bataljon straatvegers met hun spuitwagens over het wegdek.

P1040430.JPGDe jonge Russen om ons heen - velen kwamen uit stadjes rondom Moskou - vonden het militaire circus allemaal prachtig. Ze waren trots op hun land, hun leger, hun hoofdstad en vooral op hun veteranen en fotografeerden er op los. Twee studenten, Igor en Katarina, vroegen ons wat we van Rusland vonden. ,,We houden van jullie land”, zeiden we gemeend. Waarna zij antwoordden: ,,We vinden het zelf ook zo mooi. Het is het mooiste land ter wereld”

Maar net als wij waren ook zij een beetje teleurgesteld over wat er werd vertoond. Want er gaat tenslotte niets boven een goede militaire kapel die zo’n sentimentele soldatenmars van Glinka speelt en die kapel was alleen op het Rode Plein te horen.

P1040433.JPGMaar gelukkig werden we beloond. Want na het officiële deel werd er een mars van de Communistische Partij gehouden. En die optocht mocht er wezen. Enkele duizenden communisten, onder wie veel bejaarde officieren maar ook pubers en Esperantisten, liepen van het Poesjkinplein naar het Loebjankaplein, waar het hoofdkantoor van de FSB staat. Er werd op accordeons gespeeld en gezongen. Jong en oud droegen portretten van Stalin, hun grote leider die hen door de oorlog had geholpen. ,,Stalin gaf alle kinderen van gesneuvelden een gratis opleiding aan de universiteit”, zei een bejaarde generaal me trots. P1040443.JPG
P1040437.JPG

P1040439.JPGEn natuurlijk wapperde overal om me heen het Rode vaandel. Een meisje dat de officiële vlag van de Russische Federatie droeg werd bijna aangevallen door een stel oudere communisten. ,,Die vlag is verboden vandaag. Wij zijn voor de Sovjet-Unie, dat was een goed land waarin alles veel eerlijker was dan nu”, riep een oude man, die bijval kreeg van enkele vrouwen. ,,Wij zijn tegen het kapitalisme, tegen de rijkdom, tegen de oligarchen, tegen de bourgeoisie”, klonk het uit hun ineens boze monden. Op zo’n moment begrijp je ineens wat het uiteenvallen van de Sovjet-Unie en de opkomst van het wilde kapitalisme voor veel gewone Russen heeft betekend. 

P1040442.JPGMooi en ontroerend is dat op de Dag van de Overwinning veteranen van allerlei willekeurige burgers bloemen (meestal rode anjers) krijgen. Sommige oud-strijders verzamelen op zo’n dag dus een mooie bos. Welverdiend, want de overlevenden van de oorlog kunnen niet genoeg geprezen, bedankt, getroost en omhelsd worden. Ze zijn tenslotte in de hel geweest en hebben het overleefd, niet zelden met achterlating van hun dierbaren. Ik heb vandaag dan ook voor velen van hen diep gebogen.

    • Michel Krielaars