Bedrog

Marco van Basten zei dat Ajax beter verdient. Daar denkt Johan Cruijff anders over: „De organisatie van Ajax klopt niet; ook de nieuwe coach zal het niet redden.” Ik heb het wel vaker gehoord: er zit meer structuur in de Bijlmer dan in Ajax. Een rammelende club, al even losbandig met de centen als Lehman Brothers. Wilde graaiers op de transfermarkt. Maar geen ziel, geen beleid, geen sociaal fatsoen. Hoezo dan, deze club verdient beter?

Algemeen directeur Rik van den Boog had in de ontslagroes rond Marco weer heel veel praatjes. Hij knetterde als volleerd Rotarysujet in gemeenplaatsen over continuïteit, leiderschap, faciliteiten, liefde en respect. Hij, Rik, had nog wel tien jaar met Marco van Basten willen werken. Ja, schurkpalen willen ook wat. Waarom kiest Ajax toch altijd voor een wauwelende hockeystick als bovenbaas? Faux-chic aan het bewind. Is het voor de beurs? In de kleedkamer helpt het alvast niet.

Elf trainers verslijten in twaalf jaar: hoe durf je dan als club nog onder de mensen komen? Zelfs op Cyprus kom je deze ‘valse à mille temps’ niet tegen. Bij Ajax is miskleun norm geworden. Barbertje moet hangen, als een duivels spel. Je zou bijna gaan denken: wat schuift het?

Een verkeerde keuze kan altijd, maar sneller van coach dan van ondergoed wisselen roept weerbarstige vragen op. Het lijkt eerder op casinokapitalisme dan op onbekwaamheid. Een kwaadaardig piramidespel?

Marco van Basten had het over een vrijwillig ontslag. Zou het? Zelfs het grootste ijskonijn kun je doodkoeioneren. Ik heb trainers gekend die zich door de kantinejuffrouw en de wasvrouw naar buiten lieten werken. De selectie van Ajax leek me niet erg aangedaan toen zij door de coach werd ingelicht over zijn abdicatie. En waar was Danny Blind met zijn medeleven? Stond hij al voor de spiegel te dansen, in trainingspak? Materiaalmannen en ballenjongens hoorde je ook niet.

Zat er verraad in de spionkop? Van Basten toeschreeuwen dat hij een pannenkoek is, lijkt onschuldig. Maar juist zo’n lullig boerenverwijt heeft bij deze coach misschien wel een ravage van gekwetste ijdelheid aangericht. De psychologie van Marco is rectaal, zo was hij als speler, zo was hij als bondscoach. Dan komt een kruisiging met meel en bloem uit de pan hard aan.

De krokante buitenkant van het ego is weggenomen, zeg maar.

Er lag iets treurigs over Marco in zijn klinische zelfanalyse, aan de grens van zelfhaat. Het verlangen bijna om skelet te zijn onder overlevenden. Niet eens een zweem van een brok in de keel. Kurkdroog. Natuurlijk maakt dat indruk in een wereld die van emotie en kitsch aan elkaar hangt. Eindelijk weer calvinisme in het voetbal, het wereldje dat uit elkaar barst van luxe en oppervlakkigheid. Van morele leegstand, vooral. Zou de naaktheid van Marco’s ontslag een bewust statement zijn geweest? Een kwelling van de ziel? Of was het restauratie?

Ik denk het laatste.

Van Basten is opgegroeid met het adagium: hoeveel kerel ben je? De wil om te doden was er altijd, zoals het hoort bij een spits. Zo heeft hij tot zijn veertigste in het leven gestaan. Toen kwam Oranje. Handel, compromissen, behaagzucht, communicatie, vergevingsgezindheid… Hij hield zich aan de codes, onder de karwats van Kees Jansma, maar van harte ging het niet.

Een spits deelt niet, daar heb je backs en libero’s voor. Vier jaar lang heeft Van Basten tegen zijn natuur in geslijmd, gesjacherd, gekokhalsd. Ajax bood hem de kans op revanche. Ajax: sinds mensenheugenis het walhalla voor eenlingen. Voor luxueuze eilandbewoners in een land dat gezag noch hoofdstad kent. Met als enige moraal: wie niet van zichzelf is, bestaat niet. Nou, dat wou Marco graag zo houden.

Als spits kon het, als coach niet. Zelfs de enclave Ajax is nu geïnfecteerd met de krulijzers van gemeenschappelijkheid. Terwijl Marco juist dacht dat hij bij Ajax het isolement van gratie en exceptie terug zou vinden. Niet de coach heeft Ajax bedrogen, de club heeft Van Basten verlinkt. Ineens was hij toch weer van het gemeen, en dat kon niet de bedoeling zijn.

Marco nam afscheid in vrijetijdskleding. Niet in kostuum. Het zou weleens zijn laatste grote gebaar in Nederland kunnen zijn. De ongebonden, losgezongen vedette steil op de weg terug naar zijn harde kern: vervreemding. Liever koters dan de massa.

Het ontslag van Marco van Basten is een epos van eenzaamheid. Literatuur dus. Maar dat kun je niet overlaten aan Boogjes en Blindjes. Daar zullen eeuwen overheen moeten gaan. En historici, psychologen, en kenners van een koningshuis. Om van de roddelbladen nog te zwijgen.