Er zit vast wat achter

In een tweewekelijkse serie over boeken die bijna onopgemerkt bleven: een bloemlezing van vuile spelletjes.

Gelooft u dat Karst T. alleen maar een ongelukkige man was die op een ongelukkig moment besloot om in Apeldoorn zijn Suzuki Swift in de koninklijke bus te boren? Daar moet meer achter zitten. Ziedaar de essentie van alle complotdenken. Misschien was hij gestuurd door de noodlijdende Amerikaanse auto-industrie. (‘Daarom was die Japanse Suzuki natuurlijk zwart.’) De internationale beveiligingsindustrie had er belang bij te laten zien dat beveiliging altijd beter kan. Of, ook altijd goed: het was de CIA. Alle bewijzen ontbreken, maar dat is niet vreemd: de CIA is goed in het wissen van sporen.

Niets is zo aanstekelijk als het denken in samenzweringen. Het leven wordt er veel opwindender door, en overzichtelijker. Voor alle vragen is wel een verklaring: het is een complot. En als je de verklaring niet vindt, is het ontbreken ervan juist het complot. Er zijn nogal wat mensen die denken dat ‘de Amerikanen’ nooit op de maan zijn geweest. ‘Ze’ hebben Stanley Kubrick een studiofilmpje laten maken en zo geprobeerd de wereld om de tuin te leiden. Nu zou je met een telescoop detailfoto’s van de maan kunnen maken, om te bewijzen dat er wel degelijk mensen hebben rondgelopen, maar dat zou de complotdenkers niet overtuigen: die gaan meteen roepen dat die foto’s ook vervalst zijn.

‘Maar dat er een vuil spelletje gespeeld is, daar zijn alle samenzweringsdenkers het wel over eens.’ Het is een vaak terugkerende bewering in Complot, met dertig stukken over dertig samenzweringstheorieën. Er zitten klassiekers bij, zoals de moord op John F. Kennedy, de Twin Towers, het Englandspiel, Jack the Ripper, de CIA als geheime drugsorganisatie. Maar ik las ook over complotten waar ik nog nooit van gehoord had. Over HAARP, een geheim ‘wetenschappelijk superwapen’ van de VS dat grootse dingen kan gaan doen in ‘de ionosfeer’. Over Area 51, een basis in Amerika, waar buitenaardse lijken zijn gevonden en waar vliegende schotels worden gebouwd en antimateriereactors (‘voor de aandrijving’). Ik lees dat ‘zo’n beetje de hele wereld’ ervan weet. Het is ‘een van de hardnekkigste samenzweringstheorieën die de wereld ooit gekend heeft’. Waarom heeft niemand mij dat dan verteld?

Het is om wantrouwig van te worden. Complot is een aanstekelijk, maar ook een besmettelijk boek. Gezonde nieuwsgierigheid slaat hier snel om in ziekelijke achterdocht. En zo kwam het dat ik na lezing van Complot meteen het internet op scheurde. Ik liet mij niet door een paar reclamepagina’s weerhouden, maar keerde snel om en ging elders opnieuw het net op. Zo kwam ik erachter dat er in 2006 ook al een boek met de titel Complot was verschenen, bij dezelfde uitgever. Ik kreeg het te pakken en zag dat tien van deze dertig nieuwe stukken daarin ook al waren opgenomen. Waarom stond dat nergens vermeld, behalve in het allerlaatste zinnetje van de tekst op de rug van het boek? Wat zit hier achter? Is het toeval dat de ondergrond van die rugtekst zwart is? Kijk nu nog eens naar de naam van de uitgeverij. Dan zeg ik alleen maar: hoe heette New York vroeger, en in welk land ligt New York? Ze zitten overal, dat is wel duidelijk.

André Kesseler en Leo Polak: Complot. De 30 spannendste samenzweringstheorieën. Voorwoord Tomas Ross. Nieuw Amsterdam, 192 blz. € 17,95.

    • Guus Middag