Eurosceptische Klaus blijft 'Lissabon' blokkeren

De Tsjechische senaat stemde massaal voor het Verdrag van Lissabon, maar president Klaus blijft nog even dwarsliggen.

De Tsjechische president Václav Klaus klonk gisteravond strijdbaar, alsof er niets is gebeurd, alsof zijn tegenstanders in het stof bijten en niet hij, alsof de slag om ‘Lissabon’ nog steeds kan worden gewonnen. „Hij is zijn gezonde verstand verloren”, schreef een Tsjechische krant vanochtend.

Gisteren stemde de Tsjechische senaat met een ruime, constitutionele meerderheid (54 voor, 20 tegen) in met het Verdrag van Lissabon, het pact dat de Europese Unie slagvaardiger en democratischer moet maken, maar dat de eurosceptische Klaus beschouwt als opstap naar een slavenbestaan. „De senaat is met zijn rug naar de Tsjechische belangen gaan staan”, zei de president na de stemming.

Klaus moet het ratificatieproces voltooien met zijn handtekening, maar liet weten dat dit voorlopig „niet aan de orde” is. Lissabon, zei de president, is voor hem „dood”, omdat de Ieren het vorig jaar in een referendum hebben verworpen. Alle 27 EU-lidstaten moeten met het verdrag instemmen.

Tsjechische politici reageerden woedend. „Niemand, zelfs de president niet, heeft het recht om een constitutionele meerderheid te negeren”, aldus Jan Kasal, de ondervoorzitter van de Kamer van Afgevaardigden, die al in februari instemde met Lissabon.

Klaus gooide olie op het vuur door te spreken van „het falen van de politieke elite”, een specifieke formulering die in Tsjechië meteen wordt geassocieerd met het Verdrag van München uit 1938, toen Tsjechoslowakije door de internationale gemeenschap werd overgeleverd aan Hitler. Een smakeloze, absurde vergelijking, aldus dagblad Lidové noviny.

Het was lang onduidelijk hoe de senaat zou gaan stemmen. Keerpunt lijkt de recente politieke crisis te zijn geweest: in maart kwam de toenmalige premier Mirek Topolánek ten val na een door de oppositie ingediende motie van wantrouwen, juist nu Tsjechië voorzitter van de EU is. Sindsdien heeft de Tsjechische diplomatie flink aan invloed en gezag ingeleverd.

Verschillende senatoren die Klaus tot dan toe welgezind waren hebben hem nu de rug toegekeerd, omdat de president geen serieuze poging ondernam om de regeringscrisis en een internationale afgang te voorkomen. Volgens Tsjechische media wakkerde Klaus, die zijn partijgenoot Topolánek niet welgezind is, de interne problemen zelfs aan.

Topolánek, die deze week plaats maakte voor de niet-partijgebonden interim-premier Jan Fischer, hield gisteren een pragmatisch betoog over Lissabon. Het verdrag, zei hij, was misschien niet ideaal, maar met een afwijzing zou Tsjechië zich in de Europese Unie buitenspel zetten.

Alexandr Vondra, vicepremier voor Europese Zaken, sprak na afloop van „een belangrijke dag voor Tsjechië en voor onze positie en invloed in de EU en de wereld”. De Europese Commissie liet weten „zeer blij” te zijn.

Voorlopig kan Klaus zich verschuilen achter Ierland. Daar wordt in november een nieuw referendum gehouden en de president vindt het ongepast om de Ieren onder druk te zetten door nu al zijn zegen te geven aan Lissabon. Datzelfde argument wordt gehanteerd door zijn Poolse ambtgenoot Lech Kaczynski, die tot nu toe ook weigert te tekenen.

Maar Kaczynski zei gisteren duidelijk dat „Polen geen obstakel voor Lissabon zal zijn”. Als Ierland overstag gaat en Polen volgt, staat Klaus alleen. De president moedigde senatoren gisteren aan om opnieuw naar het Hooggerechtshof te stappen. Dat oordeelde weliswaar in november al dat Lissabon niet in strijd is met de Tsjechische grondwet, maar Klaus ziet ruimte voor een nieuwe zaak.

Wat als hij Lissabon blijft blokkeren? Dat zou tot een ernstige constitutionele crisis kunnen leiden, in het ergste geval met een afzettingsprocedure voor de president. Het parlement kan ook de grondwet amenderen, waardoor Klaus’ handtekening niet meer nodig is voor ratificatie. Niemand verwacht dat de president het zo ver laat komen. Maar aan de andere kant: de dag dat Klaus van mening verandert, moet nog aanbreken.

    • Stéphane Alonso