Te gruwelijk voor gevoelens

Het jaar 2602. Kinderverhalen uit het Jappenkamp. Regie: André van der Hout en Lina Lyklema. In: 5 bioscopen.****

In 1942 bezet Japan Nederlands-Indië en voortaan moeten ook Nederlanders gehoorzaamheid aan de Japanse keizer zweren. De Japanners voeren hun kalender in, het is vanaf dat moment het jaar 2602. De gelijknamige documentaire van André van der Hout en Linda Lyklema vertelt aan de hand van interviews met overlevenden van het Jappenkamp over hun ervaringen. Alle geïnterviewden waren tussen de vier en achttien toen ze in het kamp terechtkwamen. In stemmig belichte huiskamers doen zij hun verhaal: van het begin van de Japanse bezetting tot aan de moeizame naoorlogse repatriëring.

De interviews zijn doorsneden met mooi beeldmateriaal. Dat is coregisseur André van der Hout wel toevertrouwd, in zijn eerdere films De arm van Jezus (2003) en Het zwijgen (2006) maakte hij ook al gebruik van prachtig archiefmateriaal dat vrijwel niet eerder te zien is geweest. Vooral de filmpjes met Japanse propaganda geven uitstekend weer hoe schrijnend de discrepantie is tussen de inhoud van de propaganda en de nare ervaringen in het kamp, de dagelijkse realiteit van leven en dood. Net zoals andere archiefbeelden van spelende kinderen een onschuld ademen die na 1942 verloren zou gaan.

De ogenschijnlijk emotieloze manier van het ophalen van herinneringen, maakt de meeste indruk. Het verdriet is ver weggestopt, anders is het leven ondraaglijk. Zo vertelt een man uiterlijk onbewogen hoe zijn broer het leven liet: toen de Jappen hem en zijn broer oppakten voor een klein vergrijp werden ze met de handen op hun rug opgehangen in de felle zon. Ze mochten veel water drinken, waarna hen te verstaan werd gegeven dat ze zouden worden doodgeschoten als ze in hun broek zouden plassen. Uit angst toch te plassen, hield zijn broer het zolang op tot zijn blaas knapte en hij overleed.

Het knappe van de documentaire is dat deze en andere gruwelijke getuigenissen uiterst sober worden gebracht. De mensen vertellen hun verhaal, de camera beweegt niet en blijft op respectabele afstand. Dat is genoeg.