Ongewild komisch

Een van de vermakelijkste filmpjes ooit met een politicus gemaakt, is te zien op YouTube (en op de website van NRC Handelsblad). Het betreft een nog geen vier minuten durende speech van de Britse premier Gordon Brown.

Via YouTube wendt Brown zich tot het publiek om zijn verhaal te doen over de uit de hand gelopen declaratiecultuur onder Lagerhuisleden. Een ernstig onderwerp, maar het leek de publicrelationsadviseurs van Brown nuttig om hun baas nu eens op een lichte manier over een zwaar thema te laten spreken. Brown heeft een saaie, humorloze uitstraling, het is het type politicus bij wie je geneigd bent de andere kant op te kijken zodra hij in beeld komt.

Dat moest maar eens afgelopen zijn, vond ook Brown zelf. Het werd tijd voor de guitige Brown. Opa zakt door de knieën voor zijn kleinkinderen en gaat vreemde geluiden maken.

We zien de bovenste helft van Brown voor een marmeren schouw staan, de stropdas al ietsje losser dan anders, terwijl hij ons ontwapenend probeert aan te kijken. Al sprekend verwisselt hij steeds van masker: van ernstig naar schalks en andersom. Niet omdat de tekst er reden toe geeft – die blijft onverminderd ernstig – maar omdat zijn adviseurs het hem zo hebben aangeraden. „Sir, denk ook eens aan de jonge kijkers!”

Het ongewild komische zit in de abrupte overgangen.

Zijn bekende dooievisjesblik waarmee hij je twee alinea’s lang fixeert, wordt als bij toverslag vervangen door een schalkse kwajongenslach die als een zonnestraal over zijn gezicht glijdt. Wat hebben we het toch leuk met elkaar, lijkt hij uit te willen roepen, buiten waait en regent het en strijken lullige Lagerhuisleden te veel geld op, maar wij gaan gezellig een potje snookeren terwijl ik jullie een amusant verhaaltje voorlees. Schuif aan!

Wat men hem ook heeft aangeraden: bewegen dat lichaam, zoveel mogelijk bewegen. Een stilstaand lichaam is een dood lichaam. Hij vergeet het gaandeweg, maar in het begin schokt en schudt hij stevig met zijn schouders, draait zijn bovenlichaam, laat zijn handen fladderen en trekt zijn wenkbrauwen op.

Zo wordt de boodschap erin gebeiteld: Brown bruist!

Om zijn vitaliteit te onderstrepen, gaat hij ook steeds sneller praten – Matthijs van Nieuwkerk is er een slak bij. De zinnen buitelen in grote ademnood over elkaar en niemand die nog enig idee heeft wat ermee uitgedrukt wordt.

Tot zover de komische kant.

De tragiek is dat je een man ziet worstelen met zijn ware aard. Die lijkt me zwaarmoedig en achterdochtig op het paranoïde af. Brown doet me altijd een beetje aan Nixon denken – ook zo’n politicus die vervuld was van een diepe jaloezie en argwaan ten opzichte van iedereen die zich gemakkelijker bewoog dan hij. Nixon haatte de Kennedy’s niet zozeer omdat ze andere politieke ideeën hadden, maar omdat ze natuurlijker konden glimlachen. Wat Brown vooral probeert te overwinnen, is een immense verlegenheid. Hij wil andere beroemde politici nadoen die van nature begiftigd zijn met charisma en charme: Clinton, Blair, Obama, Sarkozy. Maar door zijn verlegenheid te verdoezelen, bevestigt hij haar juist.

Engeland lacht hem nu uit. Hij zal zijn lichtzinnige masker weer moeten afzetten. Terug in de kooi van zijn karakter, net als wij allemaal.