De vijfde mei

Een groter leger met beter getrainde soldaten, en toch in de pan gehakt. Dat overkwam Napoleon III (1808-1873) op 5 mei 1862 in de Mexicaanse stad Puebla. De Franse Keizer – bijna net zo megalomaan als zijn oom Napoleon Bonaparte – droomde van wezenlijke invloed in Noord-Amerika en wilde daarom van Mexico een Franse marionettenstaat maken. Hij liet een Frans leger het land binnenvallen, maar onderschatte de tegenstand van een troep halfnaakte Mexicaanse guerrillastrijders. Die hadden misschien geen goede wapens, maar bezaten wel het vermogen zich strategisch op te stellen. Gevolg: bij de roekeloze Franse invasie van Puebla doodden de guerrillero’s meer dan duizend soldaten.

Vlak na de glorieuze overwinning riep de Mexicaanse president Benito Juárez Cinco de mayo (‘de vijfde mei’) uit tot nationale feestdag. Maar de dag is nooit uitbundig gevierd; ruim een jaar na het smadelijke verlies in Puebla slaagden de Fransen er toch in om Mexico (voor een tijdje) te veroveren. Dat de feestdag niet in de vergetelheid is geraakt, is te danken aan de gegroeide Mexicaanse gemeenschap in de Verenigde Staten. Die viert Cinco de mayo tegenwoordig als een uiting van gezamenlijke roots. Het is er een soort St. Patrick’s Day, maar dan voor Mexicanen.

Ook de Nederlandse vijfde mei is nooit een groot nationaal feest geworden. In de eerste wederopbouwjaren na de bevrijding kon er niet zomaar een vrije, productieloze dag af. De regering besloot in 1947 weliswaar om werknemers – jawel – vanaf 4 uur ’s middags vrijaf te geven, maar in 1953 draaide de zuinige minister-president Drees dit besluit terug: voortaan kon Bevrijdingsdag ook wel op Koninginnedag worden gevierd. Bovendien, zo merkte de premier op, als iemand echt een vrije dag wilde op 5 mei, dan kon hij toch een snipperdag opnemen? Zijn opmerking leidde tot algehele hoon. Toch duurde het nog tot 1990 voordat Bevrijdingsdag officieel tot nationale feestdag werd bestempeld.

Twee nationale feestdagen dus, aan twee kanten van de wereld. Beide op dezelfde dag en beide met een grillige herdenkingstraditie. Uit respect voor de slachtoffers van respectievelijk de Mexicaanse Griep en het drama in Apeldoorn werden ze gisteren ingetogen gevierd.

Historicus Jaap Cohen onderzoekt het heden aan de hand van het verleden.