Met de beelden erbij

Over wat er op Koninginnedag in Apeldoorn is gebeurd, kun je een hoop theorieën opstellen. Over Karst T. Over mensen die nu hun middelvinger opsteken naar andere Suzuki Swift-rijders, zoals De Telegraaf zondag berichtte. Over mensen die die dag vrolijk verder feestten. Verschillende van hen zeiden dat ze weliswaar wisten van de doden, maar dat dat pas thuis tot hen doordrong, toen ze op tv of pc de beelden zagen. Hoe kan dat – dood is dood, toch?

Toevallig had de laatste aflevering van podcast RadioLab, Where Am I (21 april), daar een antwoord op. De aflevering, over zintuigen, begint met een interviewtje met neuroloog Oliver Sacks. Die heeft een nieuwe hobby: rondlopen met een heel sterke magnetische bal in zijn broekzak. Ja, ik weet het, het is absurd. Punt is: als hij de hoek omslaat, voelt hij op zijn dijbeen hoe de bal zich („als een beestje”) heroriënteert op het aardmagnetisch veld. Daarmee heeft de neuroloog er dus een extra zintuig bij: hij kan het aardmagnetisch veld voelen, zoals vogels die naar het zuiden moeten vliegen dat waarschijnlijk ook kunnen.

Nee, dat heeft gelukkig lekker even niets met Apeldoorn te maken. Wat daarna kwam wel. Het ging over de twee manieren waarop je hersenen verwerken dat iemand die je dood op de grond ziet liggen, dood is. Bij de ene (langzame) manier gaan de beelden van je netvlies naar je visuele cortex, en dan nog dieper de hersenen in, waar zich uiteindelijk de bewuste gedachte vormt: die is dood. Bij de andere (snelle) manier gaat de informatie van je netvlies naar je amygdala, het emotieverwerkende deel van het brein, dat er direct voor zorgt dat bijvoorbeeld je maag zich samentrekt en je hart begint te bonken. Je lichaam weet dan al dat degene op de grond dood is, nog voordat jij het zelf bewust beseft.

Mensen die op latere leeftijd verlamd zijn geraakt, blijken minder intense emoties te hebben: hun lichaam voelt niets. Zoiets was er ook met de doorfeesters. Hun bewuste gedachte over ‘dood’ was niet genoeg, want hun lichaam had nog niet gezegd dat er iets ergs was. Dat kwam pas thuis, met de beelden erbij.

In De Theoriefabriek bespreekt Ellen de Bruin elke week al dan niet gangbare theorieën over menselijk gedrag.

    • Ellen de Bruin