De kringloop metde zwarte handel

Bij kringloopwinkel Het Warenhuis in Leiden werden speciale ‘prijsjes’ gemaakt.

Kringloopbedrijven zijn vaak lastig te controleren door hun gebrekkige registratie.

Een kringloopwinkel in Zaandam. Deze winkel behoort niet tot de winkels in dit artikel. Foto Roger Cremers Nederland, Zaandam, 20-05-2008 Kringloop winkel 'het Goed' in Zaandam. een moderne kringloopwinkel. Tweede hands, Recycle, hergebruik PHOTO AND COPYRIGHT ROGER CREMERS Cremers, Roger

Aan de achterzijde van de Leidse kringloopwinkel Het Warenhuis was het een komen en gaan van handelaren. Sommige medewerkers wisten dat bepaalde goederen, bijvoorbeeld laptops, apart gezet moesten worden. Handelaren haalden die dan op voor gereduceerde tarieven. Ze rekenden af met een medewerker die het geld niet afdroeg, maar in zijn bureaulade bewaarde.

Enkele werknemers verduisterden goederen voor eigen gebruik of om door te verkopen. Geregeld maakten medewerkers met leidinggevenden ‘prijsjes’, die lager waren dan de winkelprijs. Zo kocht een medewerker in iets meer dan twee jaar tijd vier wasmachines. Daarnaast waren er werknemers die per persoon elf Senseo’s en veertien waterkokers aanschaften. Nadat een bepaalde medewerker het zilver had gesorteerd „was er geen zilver meer over”.

Bovenstaande blijkt uit een rapport dat Hoffmann Bedrijfsrecherche heeft opgesteld na onderzoek bij kringloopbedrijf Het Warenhuis, dat valt onder de verantwoordelijkheid van een aantal gemeenten in de regio Leiden. Het recherchebureau werd ingehuurd na publicaties in het Leidsch Dagblad over misstanden bij Het Warenhuis.

Hoffmann heeft in de afgelopen jaren vijf vergelijkbare fraudezaken bij kringloopbedrijven onderzocht, zegt projectmanager Ron Nieuwendijk. De zwakte van kringloopbedrijven ligt volgens Hoffmann in de gebrekkige registratie en controle. Zo worden de goederenlijsten van chauffeurs die goederen bij mensen thuis ophalen bij terugkomst vaak niet gecontroleerd.

Jip Peper, directeur van 2Switch, een keten van kringloopwinkels in het oosten van het land, zegt: „In ons soort bedrijven werken we alleen maar met unieke producten en daarom is het eigenlijk niet te doen om alles van begin tot eind te controleren. Een volstrekt transparant systeem is voor ons onhaalbaar, daar moeten we mee leren leven.”

Maar fraude en diefstal door personeel is geen exclusief probleem van kringloopbedrijven, benadrukken mensen uit de branche. „Er is geen bedrijfstak in het MKB waar geen diefstal door het eigen personeel voorkomt”, zegt Harry Slotema, directeur van de branchevereniging van kringloopbedrijven.

Bij de branchevereniging aangesloten kringloopbedrijven hebben ideële doelstellingen: bijdragen aan een beter milieu – goederen worden immers hergebruikt –, en het aan het werk helpen van mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Bij Het Warenhuis heeft ongeveer eenderde van de circa zeventig werknemers een ‘arbeidshandicap’, en is werkzaam via een gesubsidieerde regeling.

Dat maakt de branche niet extra gevoelig voor misstanden, stelt Slotema. Dat vindt ook Ron Nieuwendijk van Hoffmann. „Wij doen onderzoek in alle lagen van de samenleving en overal komt fraude voor, ook bij advocatenkantoren.”

Het rapport van Hoffmann rept ook over bedreiging, intimidatie en zelfs mishandeling van personeelsleden bij Het Warenhuis. Dat is verleden tijd, verzekert Piet Philipse, sinds december (interim) bedrijfsleider van het kringloopbedrijf.

Philipse trof bij zijn komst een „aangeslagen ploeg” aan. Na het onderzoek van Hoffmann werden drie leidinggevenden op non-actief gesteld. Philipse werkte in het verleden eerder bij door fraude getroffen kringloopbedrijven. Hij is bij Het Warenhuis begonnen met het aanscherpen en strenger naleven van de regels. En dan doelt hij niet alleen op fraude. „Smijten met spullen kan niet meer, het is wel je salaris waar je mee gooit.”

Philipse is nog niet waar hij wil zijn met Het Warenhuis, maar „het gaat de goede kant op”. Er wordt weer gelachen op de werkvloer en mensen zijn weer trots op hun winkel. „Af en toe komt er toch nog eentje boven met de vraag of hij korting mag geven.” Philipse lacht en roept dan: „Wat denk je zelf?! Prijs is prijs, we gaan niet marchanderen.”

Marco Tang (42) werkt al zes jaar voor Het Warenhuis en was onder de vorige leiding slachtoffer van fysiek geweld. Hij merkt dat het toezicht is verscherpt. Toch worden volgens hem nog niet alle goederen gecontroleerd die mensen zelf bij Het Warenhuis brengen. „Maar ja, het is ook lastig om dat binnen een paar maanden te regelen”, zegt Tang.

Diefstal en fraude vallen nooit helemaal uit te sluiten, beseft Philipse. Belangrijkste winstpunt is de toegenomen sociale controle bij Het Warenhuis. De interim-bedrijfsleider moet en zal de kamer laten zien waar de spullen met een vermoedelijk hoge waarde liggen opgeslagen. Philipse loopt naar de kast met het zilver en goud, en pakt een ring beet. „Zo klein en toch ligt het hier.” Wat hij ermee wil zeggen: het is dus niet in de zakken van een van de medewerkers verdwenen.

Philipse heeft werk gemaakt van de uitstraling van de winkel. De spullen staan recht en netjes, net als in een ‘gewone’ winkel. Maria van Doornik, directeur van Stichting Kringloop in het naburige Alphen aan den Rijn, is onder de indruk van de veranderingen. Het is in Het Warenhuis volgens haar veel lichter en netter dan voorheen. „Het was altijd een beetje smoezelig. Nu horen ze echt bij de kringloopwinkels.” Het lijkt ook wel of er meer mooie spullen staan, merkt Van Doornik op. Bijvoorbeeld een rode lamp in de vorm van een ballon. Dat wordt een cadeautje voor haar kleindochter. En zoals het hoort in een kringloopwinkel, een koopje: 1,75 euro.

    • Brian van der Bol