Applaus als winnend Oranjemoment

Van Koninginnedag tot 4 mei: monarchie komt versterkt tevoorschijn.

Applaus voor de koningin bij de Dodenherdenking op de Dam. Het was een uniek signaal, dat meer te maken had met de relatie tussen het Nederlandse volk en de koningin dan met de gevallenen in de Tweede Wereldoorlog. Zo kreeg de plechtigheid een dubbele betekenis.

De regelmatig voorspelde terugloop in belangstelling voor de 4 mei-herdenking blijft ieder jaar uit. Met of zonder verwijzing naar onrecht en oorlogen van nu blijven nieuwe generaties er behoefte aan hebben in het hele land plechtig bijeen te komen.

Wat denken tien-, twintig- en dertigjarigen, die ‘de oorlog’ – net zo min als hun ouders – niet hebben meegemaakt in die twee minuten? Genoeg om eraan te hechten. Stille gedachten over verdwenen familieleden, vrijheid, misschien voornemens moedig te zijn als de tijd daar is.

Na de dramatische Koninginnedag van vorige week was het duidelijk dat de Dodenherdenking 2009 anders zou worden dan voorgaande jaren. De beveiliging zou scherper zijn. De vraag was even of het staatshoofd en haar opvolger zo open op het nationale plein konden verschijnen.

De koninklijke familie kwam in Apeldoorn niet in acuut levensgevaar, maar zo veel scheelde het ook niet. Met haar waardige en menselijke tv-reactie wist de koningin het massale medeleven te richten op slachtoffers en nabestaanden, waar het hoorde.

‘De Zucht’ zou wel eens een van de crowning moments van Beatrix’ regeerperiode kunnen worden. Tegen een achtergrond die zo uit Vermeer kwam, belichaamde zij haar opvatting van het koningschap: van de mensen en voor de mensen. Hard werken voor Nederland, met een besef van de eigen roeping als bindend symbool.

Daarbij hoort: zo veel mogelijk gewoon doorgaan met verschijnen op nationale dagen. Die snel duidelijk geworden beslissing van koningin en bestuurlijke top om haar heen werd gisteren meteen op de proef gesteld. Burgemeester Cohen hielp de formulering van de volkswil meer dan een beetje door de koningin, die ieder jaar een krans legt op de Dam, zo nadrukkelijk welkom te heten.

Applausanalisten kunnen nog jaren voort om de spontaniteit te meten. Op allerlei discussiesites worden intussen flink wat cynische opmerkingen gemaakt over dit winnende Oranjemoment. Maar het is duidelijk dat velen zich dezer dagen beschut, gesteund en verblijd voelen te horen tot een land met zo’n koninklijke familie. Achterop de fiets bij Máxima springen zal wel lastiger worden, maar het idee leeft.

Vandaag Bevrijdingsdag. Het informele referendum over de Oranjes is met een duidelijk ‘vóór’ afgesloten. De basis van de constitutionele monarchie is in een door niemand voorziene week aanzienlijk verstevigd.

    • Marc Chavannes