Moeyaert leidt loodzwaar verhaal in lichte banen

Bart Moeyaert: Graz. Querido, 102 blz. € 17,95 * * * *

Ooit wilde Bart Moeyaert boswachter worden. Of dierenarts. Hij dacht althans dat hij zoiets moest willen. Dat maakte hij op uit de boeken die hij als kind verslond. In de praktijk werd hij iemand die zich, al schrijvend, graag verdiepte in mensen, steden en gebouwen. Een tijdlang was hij stadsdichter van Antwerpen, tot februari 2008. Zijn nieuwe novelle, Graz, lijkt te zijn ingegeven door heimwee naar dat stadsdichterschap. Met veel aandacht beschrijft hij de straten en monumenten van de middeleeuwse binnenstad van Graz.

Toch kun je, in weerwil van de titel, het Oostenrijkse Graz, aan de voet van de Alpen, ook weer niet de hoofdpersoon noemen. De stad vormt het schilderachtige decor van het fragmentarische, tijdloos aandoende levensverhaal van de apotheker Herman Eichler, een vreugdeloze figuur, die zijn sobere dagen in eenzaamheid slijt, op het contact met zijn klanten na. Zijn klanten dient hij naar behoren van advies, maar hij weet niet wat hij met zichzelf aanmoet. ‘Zelf ben ik bang van pijn’, denkt hij, ‘maar in mijn zaak zijn alle kwalen kind aan huis, in het bijzonder de langdurige. Ik detecteer, ik analyseer.’

Zijn enige vertier: een wandeling door Graz in de avonduren. Totdat hij getuige is van een mogelijk fataal ongeluk van een meisje. Ze wordt afgevoerd met een ambulance. Hij is ontzet door de gebeurtenis die zich zomaar voor zijn deur kon voltrekken. En een tweede schok is wanneer het meisje op straat een jongen blijkt te zijn. Het ongeluk houdt hem dag en nacht bezig.

Dan beginnen we te vermoeden hoe het zit: het gaat hier om verdrongen homoseksualiteit. Een man op leeftijd komt uit de kast, zo laat zich deze novelle samenvatten. Met als apotheose een ontmaagding in een nachtelijk park. Een opzienbarend verhaal kun je het niet noemen. Misschien zelfs hier en daar wel een beetje saai. De vrolijke toets die we van Moeyaert zo goed kennen, ontbreekt. Toch zit er ook een mooie en ontroerende kant aan het verhaal. Moeyaert besloot ooit na een leesjeugd uit de vele mogelijkheden die het leven bood er één te kiezen. Zijn hoofdpersoon doet het andersom: hij ontsnapt aan de verstarring van zijn isolement door werk te lezen van James Baldwin en E.M. Forster. Zo ontdekt hij dat hij geen reddeloos geval is.

Met subtiele verschuivingen weet Moeyaert het loodzware verhaal in steeds lichtere banen te leiden. Een dooie pier komt, onder invloed van zijn leeservaringen, langzaam maar zeker tot leven. En dan blijkt hij zelfs tot vriendschap in staat – en tot, wie weet, nog inniger contacten.

Janet Luis