Een verkeerd gekozen naam

Varkens: niet de verspreiders van de griep.

De griepepidemie heeft iets meegebracht wat ik niet eerder heb gezien, namelijk een naamsverandering van iets dat op dat moment de media volledig beheerst.

Op zich is het natuurlijk niet ongebruikelijk om een naam te wijzigen. Je ziet wel vaker dat journalisten een tijdje op zoek zijn naar de juiste term voor een nieuw verschijnsel. Toen halverwege de jaren negentig bijvoorbeeld een discussie losbarstte over genetisch gemanipuleerd voedsel, doken daar in de media allerlei nieuwe termen voor op. Zo sprak men van biotech-eten, biotechnologisch voedsel, genfood, gentechvoedsel, techno-voedsel, transgeen voedsel, gm-voedsel en frankensteinvoedsel. Na een tijdje had men het vooral nog over genfood en gengewassen – die andere woorden hoor je zelden of nooit meer.

Maar goed, die discussie over genetisch gemanipuleerd voedsel beheerste indertijd niet zo het nieuws als nu de griepepidemie.

We kennen het woord varkensgriep al sinds 1997, maar sinds vorige week ligt het opeens op ieders lippen. Het is altijd weer vreemd om te zien hoe dat werkt in de media: als een onderwerp eenmaal bovenaan de agenda staat, dan wil iedere krant, ieder radio- en tv-programma er liefst doorlopend over blijven berichten, ook al is er op een gegeven moment niet veel nieuws meer te melden. Zo konden luisteraars van het Radio 1 Journaal dit weekend een paar keer een vraaggesprekje horen met de echtgenote van een man die even in quarantaine had gezeten in Hongkong. Hoe voelde hij zich nou (goed), inderdaad geen verhoging meer (nee) – het gesprek keuvelde maar door en eindigde met de woorden, van de nieuwslezer: „Sterkte met niks doen.”

Let wel: dit gesprekje maakte deel uit van het nieuwsbulletin!

Als iedereen het doorlopend over hetzelfde heeft – varkensgriep, varkensgriep, varkensgriep – dan is het niet zo eenvoudig om dit opeens te veranderen in Mexicaanse griep. In de eerste dagen ging het dan ook geregeld mis: op allerlei plaatsen – zowel in kranten als op radio en tv – was opeens sprake van de Mexicaanse varkensgriep, alsof we ook zoiets kennen als de Cubaanse of Belgische varkensgriep.

Volgens mij kwamen de eerste protesten tegen het woord varkensgriep overigens uit Israël. Op eigen houtje verklaarde Yakov Litzman, onderminister van Volksgezondheid en verbonden aan de ultraorthodoxe coalitie Verenigd Torah Judaïsme, al vorige dinsdag dat hij varkensgriep zou vervangen door Mexicaanse griep. Niet omdat deze griep helemaal niet wordt verspreid door varkens, maar omdat varkens volgens de joodse leer onreine dieren zijn. Een en ander leidde per omgaande tot een protest van de Mexicaanse ambassadeur in Israël, Federico Salas, die vreesde voor het imago van zijn land, maar zoals bekend heeft dit niet mogen baten.

Je hoort mensen weleens zeggen: ach, het zijn maar woorden. Daarmee bedoelen ze dat je aan woorden niet te veel waarde moet hechten. Momenteel zie je hoe angstaanjagend veel waarde mensen soms aan een woord toekennen. Hoewel de ene na de andere deskundige is komen uitleggen dat varkens niet de bron zijn van deze griepepidemie („Ik heb gisteravond nog een kotelet gegeten”), worden varkens in bijvoorbeeld Egypte toch ‘preventief geruimd’. Leed voor dieren, leed voor de eigenaars van deze dieren – en dat allemaal door een verkeerd gekozen naam.

    • Ewoud Sanders