Smal pad in de jungle

De film Knight Moves van Carl Schenkel uit 1992 begint met een schaaktoernooi waarin de hoofdfiguur Peter Sanderson goede kansen op de overwinning heeft. Als hij tegen zijn belangrijkste rivaal moet spelen wordt het podium door de organisatoren voor hun partij ontruimd. De andere deelnemers zijn er niet meer, alleen Sanderson en zijn tegenstander Yurelovich zitten er nog.

Het is alsof de regels plotseling veranderd zijn en een toernooi in een tweekamp is veranderd. Volgens het Duitse schaakblad Karl lijkt het op het wispelturige gedrag van onze FIDE, die voortdurend allerlei regels verandert.

In de laatste ronde van het Grand Prix toernooi in Naltsjik was het niet echt zo dat er alleen nog door Levon Aronian en Peter Leko werd gespeeld, maar wel waren de anderen tot figuranten gedegradeerd.

Aronian en Leko stonden gelijk en ze hadden een punt voorsprong op de rest. De winnaar van hun partij zou ook toernooiwinnaar zijn en bij remise zouden ze het toernooi samen winnen.

Het werd een mooi gevecht. Aronian verraste Leko al snel door af te wijken van zijn normale openingsrepertoire. Het was niet een verrassing van het soort dat normaal is geworden onder de topspelers.

De normale verassing is gebaseerd op minutieuze computervoorbereiding en brengt de tegenstander in de moeilijke situatie dat hij een smal pad moet vinden in een jungle die door de ander al thuis in kaart is gebracht.

Aronian deed het omgekeerde. Hij speelde een openingsvariant die Leko een ruime keus gaf aan verdedigingssystemen die hem min of meer gelijk spel zouden geven in een zware strijd.

Er mag niet gepraat worden tijdens een partij, maar dat hoefde ook niet, want Aronians vierde zet sprak zonder woorden duidelijke taal: „Peter, beste vriend, we gaan vandaag niet elkaars computervoorbereiding testen, we gaan schaken met het eigen hoofd.”

Dat ‘beste vriend’ schreef ik erbij omdat Aronian een beminnelijk mens is die met al zijn collega’s goed op kan schieten.

Aronian won de partij en daarmee ook het toernooi. Op de virtuele wereldranglijst, die door schaakliefhebbers zonder officiële functie na iedere belangrijke schaakdag wordt aangepast, staat hij nu op de derde plaats, achter Topalov en Anand.

Hij kreeg bij de sluitingsceremonie een imposante witte Kaukasische viltjas en een meterlange kartonnen cheque waarop in grote letters en cijfers ‘dertigduizend euro’ was gekalkt, het bedrag van de eerste prijs. Die gewoonte van de FIDE vind ik geen gezicht, maar het zal wel nuttig zijn. Als je niet achterlijk wil lijken, moet je platvloers zijn.

Op de website van het toernooi werd aan de spelers gevraagd wat hun bijgelovige rituelen waren voor de partij. Leko ontweek de vraag door te zeggen dat zijn ritueel een laatste controle van zijn openingvoorbereiding was. Een goed antwoord, een goede gewoonte, alleen had hij er niets aan voor die partij tegen Aronian.

Levon Aronian - Peter Leko, Grand Prix Naltsjik

1. d4 Pf6 2. c4 e6 3. Pc3 Hij doet bijna altijd 3. Pf3 3...Lb4 En als hij deze stelling toch soms op het bord had, deed hij meestal alsnog 4. Pf3 en soms het populaire 4. Dc2. 4. e3 0-0 5. Ld3 d5 6. Pf3 c5 7. 0-0 dxc4 8. Lxc4 Pbd7 9. De2 b6 10. Td1 cxd4 11. exd4 Lxc3 12. bxc3 Lb7 13. Lb3 Dc7 14. c4 Tfe8 Hoewel dit in zulke stellingen een standaardzet is, is het hier formeel een nieuwtje. 14...Tfd8 is wel eens gespeeld. 15. Lb2 Df4 16. De3 Df5 17. Pe1 b5 Ook 17...e5 18. d5 e4 was interessant, maar wat Leko doet is positioneel meer verantwoord. Hij geeft wit een vrijpion, maar verovert het belangrijke veld d5. 18. c5 Pd5 19. Dg3 Pf4 20. Td2 Pf6 21. f3 P6h5 22. Df2 Ld5 23. Lc2 Dg5 Dreigt damewinst door 24...Ph3+ 24. Kh1 Achteraf zei Leko dat alle zetten die hij hierna deed hem niet goed bevielen. 24...Lc4 Het lag meer voor de hand om zijn meerderheid op de damevleugel in beweging te zetten met 24...a5 25. Pd3 b4. 25. g3 Pg6 Je zou denken dat zijn vorige zet bedoeld was om met het paard naar d5 te gaan. 26. Pg2 Ld5 En ook hier lijkt 26...Pd5 logischer. 27. Pe3 Pf6 28. h4 Dh5 29. Pxd5 Pxd5 30. Te1 Ted8 31. Tde2 Tab8 32. Lc1 h6 Wits laatste zet was een signaal dat zwarts dame in gevaar is. Wit dreigde 33. Lg5 gevolgd door 34. g4 met damewinst. 33. Kg2 Pc3

Zwart stond niet goed, maar dat was geen reden om wit vrijwel te dwingen tot een winnend kwaliteitsoffer. 34. Te5 Dit kan toch geen verrassing voor zwart zijn geweest. 34...Pxe5 35. Txe5 Ook 35. dxe5 - met de dreiging de dame te winnen met 36. g4 - was goed, want na 35...f6 36. exf6 kan zwart niet terugnemen wegens 36...gxf6 37. De3 Pd5 38. Dxe6+ met winnende aanval voor wit. Aronian houdt het simpel. 35...f5 36. Lb3 Pd5 37. Txe6 Nu heeft wit twee verbonden vrijpionnen die op den duur niet gestopt kunnen worden. 37...Kh8 38. De1 Pf6 39. De5 Te8 40. c6 Tbc8 41. Dxb5 Dg6 42. h5 Dxh5 43. Lf4 a6 44. Dxa6 Ph7 45. c7 Pg5 46. Txe8+ Dxe8 47. d5 Nuchter gespeeld. Met 47. Lxg5 hxg5 48. Lf7 Dxf7 49. Dxc8+ lijkt wit direct te winnen, maar na 49...Kh7 zou het opeens moeilijk zijn om eeuwig schaak te vermijden. Wat Aronian doet geeft Leko geen enkele kans. 47...Ta8 48. Dc4 Kh7 49. d6 De1 50. Df1 De8 51. Dd3 Dd7 52. Dc4 De8 53. Lxg5 hxg5 54. Dg8+ Een effectieve slotzet. Zwart gaf op, want wits pionnen lopen door.

Hans Ree

Schaakopgave

Wit begint en wint. Arik Braun - Daniel Fridman, kampioenschap van Duitsland 2009.