Muizen hebben geurreceptor om zieke soortgenoot te ruiken

Muizen ruiken wanneer een soortgenoot ziek is. Hun neuzen hebben receptoren die de subtiele stank van een infectie oppikken, ontdekten Zwitserse onderzoekers (Nature, 22 april). Deze receptoren voor ziektegeur lijken op de receptoren die het afweersysteem van een muis gebruikt om infecties in het eigen lichaam op te sporen. Image details: HEIDI & HANS-JUERGEN KOCH, Foto Natura, "LAB MICE, TRIBE ""BALBC"", FAMILY SHOWING DIFFERENT GENERATIONS, STANDING ON HINDFEET, EXCITED AND SNIFFING" FOTO: Foto Natura Naturalis

Muizen ruiken wanneer een soortgenoot ziek is. Hun neuzen hebben receptoren die de subtiele stank van een infectie oppikken, ontdekten Zwitserse onderzoekers (Nature, 22 april). Deze receptoren voor ziektegeur lijken op de receptoren die het afweersysteem van een muis gebruikt om infecties in het eigen lichaam op te sporen.

Onderzoekers denken al langer dat muizen ziekte kunnen ruiken. Muizen mijden namelijk zieke soortgenoten, ook als aan die muizen niets bijzonders te zien is. Ze blijven bijvoorbeeld uit de buurt van muizen met besmettelijke parasieten. De afkeer van zulke dieren is zo groot dat het fysieke stress oplevert: gezonde zwangere muizen krijgen afwijkende kinderen als ze gedwongen worden binnen ruikafstand van een geparasiteerde muis te leven. Het was echter onduidelijk hoe muizen ziektegeur kunnen waarnemen.

Nu blijkt dat muizenneuzen beschikken over sensoren die lijken op formylpeptidereceptoren (FPR). Deze sensoren danken hun naam aan formylpeptiden, stoffen die vrijkomen wanneer bacteriën doodgaan of geïnfecteerde lichaamscellen kapot gaan. FPR’s zitten op witte bloedcellen en kunnen naast formylpeptiden allerlei andere stoffen waarnemen die voorkomen bij een infectie, bijvoorbeeld gifstoffen van bacteriën, eiwitten waaruit virussen zijn opgebouwd en antibacteriële moleculen die het lichaam zelf aanmaakt. Volgens onderzoeker Ivan Rodriguez ‘ruiken’ FPR’s als het ware hoe ernstig de infectie is en zorgen ze dat afweercellen naar de plaats van infectie worden geleid.

Nu blijken er ook FPR-achtige receptoren in muizenneuzen te zitten, op de uiteinden van reukzenuwcellen. De Zwitsers vonden vijf nieuwe receptoren: formyl peptide receptor-like 1, 3, 4, 6 en 7. Deze receptoren reageerden op formylpeptiden in de urine van zieke muizen. Ook pikken ze enkele andere stoffen op die muizen uitplassen als ze ziek zijn, zoals antibacteriële eiwitten.

Of de muizen de geurreceptoren daadwerkelijk gebruiken om zieke soortgenoten op te sporen, is nog niet bewezen. Wel denken de onderzoekers dat de receptoren eventueel ook gebruikt zouden kunnen worden om te ruiken of voedsel bedorven is en vol zit met bacteriën. Berber Rouwé

    • Berber Rouwé