Haal de bezem erdoor

Nederland, Leeuwarden, 16-09-08 Erica Verdegaal. © Foto Merlin Daleman

Wat was het weer een fijne Koninginnedag. Eerst (proberen te) genieten van muziekbands, bier uit plastic glazen, een dubieuze hamburger, opstoppingen en de typisch Hollandse verbroedering. Daarna moeizaam huiswaarts met een gammel skateboard, een antiek kastje, een Monopoly-spel zonder bankbiljetten, een kreupele kinderfiets en een tas overbodige stripboeken.

De rommeligheid van Koninginnedag doet denken aan de financiële markt tot en met 2008. Er mocht veel en de consument was euforisch. In dit eldorado voor verkopers bestelden we optimistisch nieuwe keukens, badkamers en serres op krediet. We leenden onbezorgd en aflossingsvrij meer dan de marktwaarde van onze huizen. We staken hoopvol miljarden euro’s in vage garantiebeleggingen, hopeloze teakhoutplantages, onduidelijke vastgoed-cv’s en rampzalige ‘veilige’ obligaties. Zelfs nepbeleggingen trokken honderden miljoenen euro’s aan.

Nu het kaartenhuis is ingestort, wordt het toezicht strenger. Geweldig, zoals de huis- en hypothekenbranche sidderde en schreeuwde, toen de Autoriteit Financiële Markten (AFM) de tophypotheek dreigde te verbieden. Het lijkt me logisch om hooguit de marktwaarde van je huis te lenen, zeker in deze onzekere tijd. Toch zitten al 400.000 huishoudens met een molensteen van minimaal 110 procent van hun woningwaarde om hun nek. Op de helft van die hypotheken wordt niets afgelost. Ondertussen wankelen de woningprijzen en ziet het Internationaal Monetair Fonds (IMF) onze economie dit jaar krimpen met bijna 5 procent.

Maar de overheid is wars van een tophypothekenverbod. Het zou onzinnig zijn, en contraproductief. Men laat de oren dus hangen naar de huis- en hypotheekverkopers, terwijl men het volk zou moeten beschermen tegen de gesel van een wurghypotheek in recessietijd.

De onaantastbaarheid van ‘de markt’ leidt wel vaker tot halfzachte compromissen. Neem de vele ouderen die hopeloos verstrikt raken in agressieve telemarketing. De overheidsorganisatie ConsuWijzer biedt daarom de Tele-Check, een vragenlijst voor naast de telefoon. De bejaarde moet gaan vragen: Wie bent u? Wat kost het? Hoe lang zit ik eraan vast? Je oude moeder kan beter kwaad ophangen, maar ja, dat schaadt de markt.

Er zijn wel lichtpuntjes. Zo moeten tussenpersonen sinds 1 april eerlijk opbiechten wat ze verdienen aan lijfrente- en kapitaalverzekeringen, pensioenproducten en spaar- of beleggingshypotheken. Ook is de AFM strenger. Vorig jaar kregen 850 financiële dienstverleners een standje, boete, aangifte of andere maatregel voor de kiezen. De branche verzet zich echter met hand en tand. Maar liefst 658 dienstverleners maakten bezwaar tegen een AFM-besluit.

Het zal zoetjesaan wel strikter worden. Maar hoe goed toezicht ook is, het regelt nooit dat u altijd de beste keuzes maakt. De AFM zorgt, net als de Voedsel en Waren Autoriteit, dat producten voldoen aan eisen. Men belet je niet onverstandig te consumeren. Daarom is er werk aan de winkel. Klaar in elk geval drie klussen.

1. Haal de bezem erdoor

Koop zes verschillend gekleurde ordners. Noteer op de ruggen achtereenvolgens: ‘Werk en pensioen’, ‘Belasting’, ‘Wonen’, ‘Verzekeringen’, ‘Vermogen’ en ‘Persoonlijk’. Sorteer al uw contracten, polissen en afschriften in dit huisarchief. Ontdoe u eens per jaar van overbodige stukken.

2. Weet wat je betaalt

Tussenpersonen moeten sinds april verplicht onthullen wat ze aan complexe producten verdienen. Bestudeer die prijs! De beloningstransparantie geldt helaas niet voor uitvaartpolissen, schadeverzekeringen, overlijdensrisicoverzekeringen en aflossingsvrije hypotheken. De provisies daarop kunnen oplopen. Een uitvaartpolis doet bijvoorbeeld 8 procent van het verzekerde kapitaal, en een auto- of inboedelverzekering 22,5 procent van elke premie. Vraag eens of het wat minder kan.

3. Denk na!

Waarom zou een energiemaatschappij u zomaar opbellen om u 300 euro voordeel te bieden? Juist. Het is dus uw taak om aan uw eigen voordeel te denken. Vraag uzelf bij elke financiële beslissing af: wat levert dit me werkelijk op? Dat doen verkopers ook.

Lees meer van Erica Verdegaal op nrc.nl/erica