In Berlijn hangt onweer in de lucht

Extreem links bundelt vandaag in Berlijn de krachten tegen het kapitalisme.

De rechts-radicale NPD zal ongetwijfeld provoceren.

Een linkse demonstrant gooit stenen vanaf een brandende auto in de Berlijnse wijk Kreuzberg bij de 1 mei-demonstratie in 2003. Foto AFP TO GO WITH AFP STORY by RICHARD CARTER - FILES - A picture taken on May 1, 2003 shows a demonstrator throwing stones from atop a burning car during mayday demonstrations in Berlin's Kreuzberg district. An alarming spike in the number of arson attacks by presumed anarchists in Berlin has sparked fears that the traditional May Day anti-capitalist protests could see the worst violence in recent years. According to Berlin police figures, over 70 cars -- mainly upmarket models such as BMWs and Mercedes -- have already been torched since the beginning of the year 2009, compared to just over 100 for the whole of last year. AFP PHOTO DDP/MICHAEL KAPPELER GERMANY OUT AFP

Het is een explosief mengsel dat in Berlijn gebrouwen wordt voor de viering vandaag van de Dag van de Arbeid. In de traditioneel opstandige wijk Kreuzberg is vanmiddag een „revolutionaire 1 mei demonstratie”, met naar verwachting tienduizend deelnemers: van gematigd links tot extreem links en gewelddadig autonoom. Een paar kilometer oostelijker, in de wijk Köpenick, viert de rechts-radicale NPD haar „dag van de nationale arbeid”, een bewuste provocatie.

In het verleden zijn 1 meivieringen in Berlijn regelmatig uit de hand gelopen. ‘Links’ geweld was op die dag al bijna traditie, toen een nieuw stadsbestuur na zijn aantreden grootscheepse rellen wist te voorkomen met een succesvol deëscalatiebeleid van de politie. De laatste jaren is 1 mei in de hoofdstad betrekkelijk rustig verlopen. Maar nu hangt er weer onrust in de lucht.

In Kreuzberg werd dinsdag door linkse ‘revolutionairen’ op een persconferentie een soort oorlogsverklaring afgegeven. Aanwezig waren onder anderen Jonas Schiesser van de ‘Anti-fascistische Revolutionaire Actie Berlijn’, kortweg Arab, Markus Bernhardt van het ‘Blok Klassenstrijd’, Georg Ismael van het scholiereninitiatief ‘Onderwijsblokkades opheffen’ en Kirill Jermak van de partij Die Linke.

Bernhardt zei uit te zijn op sociale onrust. „We zullen alles doen om dat te bereiken”. Jermak verwijt de Berlijnse politie „een gedeeltelijk fascistische corpsgeest”. En Schiesser verklaart onomwonden dat in Berlijn en Duitsland een „revolutionaire omwenteling” noodzakelijk is „om de problemen op te lossen”. Het „hoofdprobleem” is op een spandoek kernachtig samengevat: „Kapitalisme is oorlog en crisis”. En daaronder: „Voor de sociale revolutie”. Of het vrijdag tot gewelddadigheden zal komen, „hangt af van het optreden van de politie”, zegt Jermak, lid van de linkse partij Die Linke die samen met de sociaal-democratische SPD de stad regeert.

De politie wil geen risico nemen en zet vandaag vijfduizend man in. De signalen staan al wekenlang op rood. In wijken als Kreuzberg, Mitte en Neukölln zijn dit jaar meer dan veertig dure auto’s in brand gestoken, vermoedelijk als teken van „autonoom protest tegen het kapitalisme”. Maar de politie gaat vooralsnog uit van „een rustig verloop van de demonstraties”, meldde een woordvoerder vooraf. Het concept is volgens hem beproefd: deëscalatie en gericht optreden bij geweld.

De recente geschiedenis van de (West-)Berlijnse wijk Kreuzberg is getekend door gewelddadige 1 meivieringen. Die van 1987 staat te boek als de ergste. Op grote schaal werd in de buurt gevochten en geplunderd. Het metrostation Görlitzer Bahnhof werd in de brand gestoken en bleef wekenlang dicht wegens reparatie.

De Berlijnse politie houdt vandaag rekening met vier grote demonstraties. De grootste is die van de DGB, de federatie van Duitse vakbonden, een gevestigde organisatie die bij de Brandenburger Tor demonstreert voor sociale rechtvaardigheid. Een eindje verderop, aan de Bebelplatz, wordt de linkse ‘mayday’-demonstratie gehouden tegen armoede en slechte arbeidsomstandigheden. De riskantste betogingen zijn die in Kreuzberg en die van de NPD in Köpenick.

Voor de NPD-demonstratie hebben zich volgens de politie „enkele honderden mensen” aangemeld. Maar protesten van rechts-radicalen trekken in Duitsland doorgaans meer volk. De verwachting is dat naar Köpenick tweeduizend tegendemonstranten komen. Als spreker kondigt de NPD partijvoorzitter Udo Voigt aan, die deze week tot zeven maanden voorwaardelijke gevangenisstraf is veroordeeld wegens volksopruiing. Ook de omstreden Oostenrijkse oud-nazi Herbert Schweiger (85) is als gastspreker uitgenodigd.

Kijk voor 1 mei-demonstraties in o.a. Amsterdam, Rotterdam en Breda op: nrcnext.nl/links