De complete actualiteit en nog veel meer

Roel Janssen: De stem van het volk. Cargo, 304 blz. € 18,90

Maatschappelijke actualiteit in romans, straatrumoer, engagement – er is weer alle aandacht voor. Hoort de literatuur zich wel of niet te bemoeien met wat er buiten de boekhandel en studeerkamer gebeurt? De thriller toont zich wat maatschappelijk bewustzijn betreft een voorbeeldig genre. Politici als Pim Fortuyn, Wouter Bos, Geert Wilders en Rita Verdonk vormen dankbare inspiratiebronnen. Zo speelde vorig jaar een Wildersachtige politicus een prominente rol in De Oorlogsverslaggever van Aad van den Heuvel, voormalig anchorman van het tv-programma Brandpunt. En zojuist verscheen De Stem Van Het Volk van Roel Janssen – een overduidelijke poging tot duiding van het fenomeen Rita Verdonk, en meer.

Janssen (redacteur van deze krant en vorig jaar winnaar van de Gouden Strop) voorziet Rita Verdonk van een fictioneel alter ego: Eva Perdon. Om de onbenulligheid van Verdonk en de doortraptheid van de hedendaagse mediageile politiek te benadrukken laat Janssen deze strovrouw aan de macht komen via een Idols-achtig programma. In al zijn cynisme is dat dé briljante grap van het boek: Perdon wordt gekozen in een spelshow. Op de achtergrond figureren mannetjesmakers die lijken op Harry Mens en Kay van de Linde en het type Vrije Jongens waaruit de LPF na Fortuyns dood bleek te bestaan.

Het idee om de verwevenheid van de betonmaffia met de populistische politiek in fictie te verduidelijken was goed, maar om er een meer dan gemiddelde roman van te maken had Janssen zijn journalistieke mores achter zich moeten laten. Net als in eerdere boeken kan hij de neiging om kennis te spuien slecht onderdrukken. Hij grossiert in uitleggerige passages. Zelfs Marcuses theorie van repressieve tolerantie wordt ons niet bespaard. Tja, probeer dan de vaart er maar eens in te houden.

Op zich kan het. De Da Vinci Code is, wat er ook allemaal op aan te merken is, het schoolvoorbeeld van een thriller waarin moeilijke materie – en veel! – aan een groot publiek wordt uitgelegd. Maar Roel Janssen is helaas geen Dan Brown. Hij schrijft weliswaar betere zinnen, maar verder verliest hij het op alle fronten: De stem van het volk is geen moment spannend.

De tweedeling in de roman is volmaakt. Nederland is verdeeld in criminele, in drugs dealende Marokkaanse jongens enerzijds en verveelde en corrupte leden van een golfclub anderzijds. Blank Nederland is een zwaar doorvoede verzameling racisten die zich nooit waagt in ‘Schotel City’. De zedenschets van golfend rechts Nederland is vermakelijk en ook de botsing tussen de twee culturen wordt door Janssen goed op kleur en smaak gebracht. Maar Janssens behoefte om de actualiteit te duiden, krijgt iets zoetsappigs doordat hij tegen de achtergrond van het interculturele drama een politiek correcte Romeo & Julia-amourette plaatst. De onschuldige, oprechte en blanke Nikki en de intelligente, idealistische zwarte Hugh raken verstrikt in een netwerk van leugens en samenzweringen en lossen de problemen vervolgens samen op.

Op zich is de beslissing om de maatschappelijke contrasten aan te zetten romantechnisch even verantwoord als het besluit om de rassenscheiding in bed op te lossen. Sterker nog, eigenlijk kloppen alle elementen waaruit De stem van het volk is opgebouwd. In theorie is het dan ook een ontluisterend boek met een bloedstollende maatschappijanalyse. In de praktijk is het leescorvee.

    • Gert Jan de Vries