Daar kwam uit het niets die zwarte Suzuki Swift Eén zo'n gek is genoeg

Een 38-jarige man pleegde een aanslag op de leden van het Koninklijk Huis.

De locatie van een nationaal feest veranderde in een ogenblik in een rampplek.

Gisterochtend tegen twaalf uur werd een vrolijke Koninginnedag in Apeldoorn ruw verstoord door een poging tot een aanslag op de koninklijke familie. De festiviteiten werden kort daarna afgelast en in de loop van de dag gingen de vlaggen op overheidsgebouwen op halfstok. Koningin Beatrix toonde zich in een extra televisie-uitzending zeer geëmotioneerd en zei dat ze meeleefde met de slachtoffers. Minister-president Balkenende reisde naar Apeldoorn om ook zijn medeleven aan de slachtoffers te betuigen. De feiten op een rij:

De daad

Om tien voor twaalf reed een zwarte Suzuki Swift in volle vaart door de menigte die naar de bus met de koninklijke familie stond te kijken. De bestuurder accelereerde en reed met een zwaar beschadigde voorkant in de richting van de bus. Toen hij er bijna was, zwenkte hij naar links, ging rakelings langs een politieagent op een fiets, en kwam met een klap tot stilstand tegen het hek rond het monument De Naald.

Achteraf bleek dat de auto kort daarvoor op het kruispunt Bosweg-Jachtlaan een stopteken van de politie heeft genegeerd. Volgens ooggetuigen schoot hij een zijstraat in. Later reed hij met hoge snelheid in de richting van het kruispunt Jachtlaan-Loolaan. Onderweg ramde hij de dranghekken waarmee de route van de bus met de koninklijke familie was afgezet. Er vielen vijf doden. Twaalf mensen raakten gewond, onder wie vier zeer zwaar.

Omstanders hielden hun adem in nadat de Suzuki tot stilstand was gekomen. Zou er een ontploffing volgen? Maar die kwam er niet en ’s middags tijdens een persconferentie zei hoofdofficier van justitie Ludo Goossens dat er geen explosieven in de auto zaten. De bestuurder van de Suzuki, de 38-jarige Karst T. uit de Gelderse plaats Huissen, werd uit de auto gezaagd en naar het ziekenhuis in Deventer gebracht.

Op dat moment was hij nog aanspreekbaar, zegt Goossens ’s middags. Uit de woorden van Karst T. heeft de politie kunnen opmaken dat het om een „welbewuste actie” ging. Volgens Goossens is er geen „terreurlink”. Later zei het Openbaar Ministerie dat Karst T. wordt verdacht van het plegen van een aanslag op de koninklijke familie. Ook wordt hij verdacht van moord en/of doodslag op en mishandeling van toeschouwers. Op een aanslag waarbij doden vallen, kan een levenslange gevangenisstraf volgen.

De dader

Ongeveer een uur nadat Karst T. tegen het hekje rond monument De Naald aan reed, viel de politie zijn woning in Huissen binnen. De straat waar hij woont werd met rood-witte linten afgezet.

Volgens de eigenaar van het naastgelegen café Het Moment, waar T. wel eens kwam, werd de deur van zijn woning ingetrapt, toen er niet werd opengedaan. Er zouden meer dan twintig politiemensen bij betrokken zijn geweest. De café-eigenaar noemde hem een „onberispelijk” iemand.

Volgens de verhuurster van het appartement is T., die geen strafblad heeft, enkele maanden geleden ontslagen, zo meldde persbureau ANP gisteren. Hij zou ’s nachts werkzaam zijn geweest in de beveiligingsbranche en studeerde overdag. Nadat hij zijn baan had verloren, was T. volgens de verhuurster niet meer in staat om de huur op te brengen. Vandaag zouden nieuwe huurders hun intrek in het appartement nemen.

Tot twee jaar geleden woonde Karst T. in Velp. Bij het appartementencomplex vertelde zijn toenmalige huisbaas Den Hartog dat hij „een nette huurder” was. T. woonde er sinds 2002.

Op basis van het feit dat Karst – voordat hij buiten bewustzijn raakte – aan de politie heeft aangegeven dat hij het op de leden van de koninklijke familie had voorzien, zou hem een aanslag tegen leden van het Koninklijk Huis ten laste worden gelegd.

Volgens de politie is T. zo zwaargewond dat hij niet meer te verhoren is. Berichten dat hij overleden of hersendood zou zijn, kon de politie gisteravond niet bevestigen.

De slachtoffers

Toen deze krant naar de drukker ging waren vijf slachtoffers overleden, drie mannen en twee vrouwen. Behalve de vijf doden vielen er vier zwaargewonden en acht lichter gewonden. De gewonden zijn vijf mannen, vier vrouwen en drie kinderen van zestien, vijftien en negen jaar oud. Ze komen uit het hele land. Onder hen zijn enkele leden van een Tilburgse familiedrumband, een politie-agent en een medewerker van de Koninklijke Marechaussee. De verwondingen bestaan uit botbreuken, kneuzingen en hersen- en schedelletsel, maakte burgemeester Fred de Graaf van Apeldoorn bekend. Er werden kort na het incident drie traumahelikopters ingezet en tien ambulances. Tien ooggetuigen hebben zich gemeld bij Slachtofferhulp.

De reacties

Koningin Beatrix heeft in een televisietoespraak haar afschuw uitgesproken over het incident in Apeldoorn. „Wat begonnen is als een prachtige dag is geëindigd in een vreselijk drama, wat ons allen heel diep heeft geschokt. Mensen die er dichtbij hebben gestaan, die het hebben zien gebeuren op televisie, allen die het meebeleefd hebben, zullen met verbijstering en ongeloof gekeken hebben”, zei de koningin. „Wij zijn sprakeloos dat zoiets vreselijks heeft kunnen gebeuren. Mijn familie, ik, maar ik denk ook allen in het land, leven van harte mee met de slachtoffers, met hun familie en vrienden en met allen die door dit ongeluk diep geraakt zijn.”

Ook minister-president Balkenende toonde zich „diep geschokt” door de „afschuwelijke” gebeurtenis. „Het is een trieste dag. Koninginnedag zou eigenlijk een feestdag moeten zijn.”

De Amsterdamse burgemeester Job Cohen zag de aanslag „toevallig” live op televisie. Hij noemde het in een verklaring „verschrikkelijk wat daar gebeurd is” en zei dat hij het „volstrekt begrijpelijk” vond dat andere burgemeesters alle officiële activiteiten hadden afgeschaft. Cohen: „Dat zou ik ook hebben gedaan.” In Amsterdam waren er geen officiële activiteiten. Was dat wel het geval geweest, dan waren die volgens Cohen niet doorgegaan. Evenementen in Amsterdam mochten van de burgemeester gewoon doorgaan. „Ik ga het niet verbieden”, aldus Cohen. Hij zei dat hij zich wel kon voorstellen dat andere organisatoren in de stad – net als Radio 538 op het Museumplein – hun programma inkortten.

De beveiliging

Korpschef Alc Roelofs van Noord- en Oost-Gelderland zei tijdens de persconferentie gistermiddag in Hotel De Keizerskroon dat er voor de beveiliging van de koninklijke familie en de festiviteiten in Apeldoorn 700 agenten en marechaussees waren ingezet. De voorbereiding had vier maanden geduurd. De route van de bus van de koninklijke familie was afgezet met dranghekken, geen veiligheidshekken. De Suzuki kwam over de weg aanrijden, daar waar geen hekken stonden. Hij ramde de hekken pas toen hij een zijstraat in schoot.

Burgemeester De Graaf van Apeldoorn zei dat „er maar één gek hoeft rond te lopen die dit soort plannen smeedt. Daar kun je je niet tegen wapenen”. Een woordvoerster van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTB) zei dat publieksevenementen zoals Koninginnendag nooit voor honderd procent zijn te beveiligen. „Je neemt veiligheidsmaatregelen op basis van analyses. Maar je kiest er tegelijkertijd voor om het maatschappelijk leven niet fundamenteel te ontwrichten.”

De beveiliging van de route is in dit soort gevallen de verantwoordelijkheid van de lokale autoriteiten. De NCTB is verantwoordelijk voor de beveiliging van de Koningin en de leden van de koninklijke familie. Daarom zal de NCTB betrokken zijn bij het onderzoek naar de motieven en achtergronden van de verdachte.

Uri Rosenthal van het COT Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement zegt dat evenementen als Koninginnedag eigenlijk niet te beveiligen zijn tegen individuele acties. „Je ziet het fenomeen van dit soort loners wel vaker”, zei hij. „De vrouw die oud-minister Van Aartsen overhoop reed. De man die een gijzelingsactie begon in het hoofdkantoor van Philips. Het NCTB heeft in kaart gebracht wat de mogelijke motivaties bij dergelijke mensen zijn. Baanbrekend onderzoek dat internationaal aandacht trekt. Maar de moeilijkheid is om dergelijke analyses ook te integreren in de bestaande veiligheidsconcepten.”

Kees Sietsma, voormalig commissaris van politie in Amsterdam en expert op het gebied van beveiliging en crisismanagement, vroeg zich af of je een evenement als Koninginnedag moet wíllen beveiligen tegen gebeurtenissen zoals in Apeldoorn. Grotere hekken? Nog meer politie? „Je kunt bij wijze van spreken tanks op straat laten rijden. Maar zo wordt iedere publieke manifestatie onmogelijk.”

Hoe nu verder?

„Koninginnedag zal nooit meer hetzelfde zijn”, dacht Peter Rehwinkel, senator voor de PvdA en staatsrechtdeskundige toen hij de aanslag live zag gebeuren. Als burgemeester van Naarden keek hij samen met ouderen in een wijkcentrum naar de televisie. Ze aten er een oranje tompouce bij en „schrokken verschrikkelijk”. In tweede instantie dacht Rehwinkel: „Ik hoop niet dat er door één, verschrikkelijke gebeurtenis, de daad van één man, een einde komt aan de traditie dat de koningin zich onder de mensen begeeft.” Het is een waarde, vindt Rehwinkel, die bij de Nederlandse monarchie hoort.

Tweede Kamerlid voor de PvdA Anja Timmer werd „fysiek misselijk” toen ze het nieuws op de radio hoorde. Ze hoopt dat Koninginnedag in de toekomst „nog gevierd” kan worden. „Het lijkt nu een actie van een enkeling, dus ik denk het wel. We kunnen de gevolgen nog niet overzien. Bovendien kun je het koningshuis ook niet opsluiten in een paleis en nooit meer onder het volk brengen.”

Michiel Zonnevylle, burgemeester van Leiderdorp en voorzitter van de Bond van Oranjeverenigingen, zei gisterochtend in de Volkskrant dat de koninklijke familie te groot wordt om mee te nemen het land in. De familie telt op dit moment 45 leden in drie generaties.

„De beveiliging ziet er heel anders uit dan begin jaren tachtig”, zei Zonnevylle. Na het incident zei hij dat „deze ramp niet te voorzien” was. „Ik ga er van uit dat er in Apeldoorn alles goed geregeld was, zeker ook op het gebied van veiligheid. Ik hoop dat de koningin het feest tussen de mensen wil blijven vieren.”