Apeldoorn en de garantie van een 100 procent veilige wereld

veiligheid_1.jpgDe tragisch verlopen Koninginnedag 2009 is, voorzover nodig, een herinnering aan de hardheid van het bestaan. Gruwelijk voor de slachtoffers en hun naasten, schokkend voor de koninklijke familie, afschuwelijk voor iedereen die zich had verheugd op een zorgeloze, gezellige dag. Hopelijk kan het volgend jaar weer als vanouds doorgaan dankzij de goedmoedige inzet van vele duizenden.

Garanderen dat er niets misgaat, kan niemand. Ook niet als er betonblokken en scherpschutters langs de koninklijke route worden neergezet. Na de aanslagen van 11 september 2001 heeft de Amerikaanse regering draconische maatregelen genomen. Vliegen werd een bezoeking. Geen bijeenkomst van enig belang zonder metaaldetector. Het was vooral bedoeld om mensen een veilig gevoel te geven.

Natuurlijk zal iedereen die verantwoordelijk is voor openbare orde en veiligheid, alles doen wat mogelijk is. Niemand gaat daar luchtig mee om. Als zou blijken dat er in het Apeldoornse draaiboek zwakke plekken zaten, zal daarvan worden geleerd. Maar Koninginnedag voorgoed voorbij verklaren, is een wel heel drastische manier om te proberen absolute veiligheid te garanderen.

Vrijheid van gevaar bestaat niet.  De velen die concludeerden dat het gedaan is met zo’n open volksfeest rondom de Oranjes, sloten onbewust aan bij een andere Nederlandse traditie: de hang van bestuurders om vergaande garanties te geven omtrent onwenselijke situaties die niemand in de hand heeft, of waarvoor niemand de prijs van totale uitsluiting wil betalen.

Een voorbeeld van dat laatste is de hulp bij overstroming aan mensen die zijn gaan wonen in de uiterwaarden van de grote rivieren. Veel verontruste spoeddebatjes in de Kamer zijn reacties op kleinschalige vormen van ongemak; Kamerleden vragen de bewindspersoon steevast te zorgen dat het nooit meer gebeurt. De minister belooft een brief. Zelden is het antwoord: ‘Helaas kan niemand u die garantie geven.’

De meeste mensen doen van alles om leed te voorkomen. De onderlinge verzekering voor hagelschade in de glastuinbouw is een groot goed. Hetzelfde geldt voor de risico’s van brand, werkloosheid en ernstige ziekte. De hele sociale zekerheid is voortgekomen uit een gemeenschapszin die Nederland samenbindt in goede en in kwade tijden. Maar het houdt een keer op.

Dat heeft Wim Kok ervaren toen begin jaren negentig bijna een miljoen mensen een beroep deden op een uitkering wegens arbeidsongeschiktheid. Als geen andere partij is de PvdA in de stembus gestraft voor wat werd ervaren als de gebroken belofte van de verzorgingsstaat. Terwijl groei én snoei werden gesteund door de andere partijen. En nog steeds is de partij van Bos het bedreigde boegbeeld van de maakbare samenleving.

In zijn fascinerende boek ‘De Nieuwe Wanorde, globalisering en het einde van de maakbare samenleving’ zoekt de filosoof René Boomkens naar verklaringen voor de omslag van het maakbaarheidsdenken. Hij beschrijft hoe de steeds meer individualistische mens bezig was afscheid te nemen van allerlei vaste kaders toen de globalisering hem als een gure storm overviel. De burger die vrijheid voor zichzelf eiste en verwachtte dat de overheid hem met rust liet, ging zich opwinden over immigratie en onveiligheid. Wie moest er wat aan doen? Inderdaad, de overheid, die conform de tijdgeest net honderden taken had afgestoten.

Het antwoord is vaak positief. Overheid en politiek ontpoppen zich als kampioenen van de maakbare samenleving, stelt Boomkens. Maar ,,dit is niet, zoals in de jaren zestig en zeventig, een maakbaarheid gericht op emancipatie, vooruitgang en solidariteit, maar een die in het teken staat van surveillance, controle, misdaad- en terreurpreventie, bewaking, zero tolerance, spreidingsbeleid, inperking van privacy, kortweg: van herstel van een autoritaire, gesloten samenleving’’.

Dit kabinet is er druk mee bezig. Zo lang mogelijk uw telefoongegevens bewaren. Witte mensen moeten hun kinderen naar een zwarte school sturen. Wie niet deugt, komt in de Verwijsindex. De verzekeraar wijst u zijn ziekenhuis. Ook uw huwelijksmoraal kan terechtkomen in het online dossier van uw kind. Iedere kwaal moet sowieso in het Elektronisch Patiëntendossier.

Een van de pijnlijkste voorbeelden van de nieuwe maakbaarheid is de Meldcode Kindermishandeling. De laatste jaren worden in verschillende regio’s en instellingen van jeugdzorg dergelijke codes ingevoerd. De bedoeling is duidelijk: herhaling voorkomen van ‘Maasmeisje’ Jessica, en van Savannah, waar hulpverleners het noodlot niet konden afwenden.

Niemand is vóór kindermishandeling. Niemand in de geestelijke gezondheidszorg of de jeugdzorg staat nonchalant tegenover wat ook maar lijkt op mishandeling. Toch zijn de bewindspersonen Rouvoet en Bussemaker hard bezig een landelijke meldcode in te voeren. Let wel, verplicht. Rotterdam loopt voorop. In dramatische dagbladadvertenties „verklaart Rotterdam de oorlog aan het huiselijk geweld”. De tekst stelt niet de daders in gebreke, maar de artsen, verpleegkundigen en jeugdzorgers die laks zouden zijn bij het doorgeven van kindermishandeling. Zelfs een vermoeden van geweld moet worden gemeld. Zo nodig anoniem.

Laat nu het RIAGG Rijnmond de code niet willen tekenen omdat het, zoals directeur Jos Lamé zegt, vaak om complexe probleemsituaties gaat. Hij wil dat zijn mensen de professionele vrijheid houden van geval tot geval te bekijken wat goed is voor kinderen en alle andere betrokkenen. Een meldplicht walst daar doorheen. PvdA-wethouder Jantine Kriens heeft hem daarop bij zijn raad van toezicht voor ontslag voorgedragen en Rotterdam onthoudt het RIAGG de jaarlijkse subsidie van drie ton.

Maakbaarheid per decreet. De garantie van een mishandelingvrije wereld gaat voor. Beroepsgeheim en andere regels zijn voor lafaards. De politiek claimt een hogere autoriteit. Het zal niet helpen. Er zullen altijd zwaar teleurgestelden blijven die keihard op feestgangers inrijden. Een verbod op gekte helpt niet. Een verbod op zelfstandig oordelen voor hulpverleners evenmin.

P.S. Oordeel zelf. Kijk naar de NOVA-uitzending van 8 april 2009, waarin Clairy Polak RIAGG-directeur Jos Lamé aan de tand voelt.