Echt zilver is gemerkt

Waar moet je op letten, als je een goede vondst wilt doen op de vrijmarkt?

Bij Chinees porselein vloeien de blauwtinten in elkaar over. En nog 6 tips.

Nederland, Barendrecht, 29-04-2006 Zicht op Koninginnedag in Barendrecht vanaf de watertoren. Vrijmarkt op het grasveld voor de Nederlands Hervormde Kerk
Nederland, Barendrecht, 29-04-2006 Zicht op Koninginnedag in Barendrecht vanaf de watertoren. Vrijmarkt op het grasveld voor de Nederlands Hervormde Kerk Hordijk, Hans

Er was eens een meisje dat naar een opnamedag van het programma Tussen Kunst & Kitsch ging. Ze had een stoel bij zich. Een jaar of acht geleden gekocht voor 25 gulden op Koninginnedag, ergens in Zuid-Holland. Ze kwam bij Frans Leidelmeijer, expert in toegepaste kunst. Hij zei: dat is een goede koop geweest, want u heeft een echte Gerrit Rietveld in handen. Een jaar later werd de stoel in Londen geveild voor 35.000 pond (39.000 euro).

Zoiets kan gebeuren, zegt Leidelmeijer. „Maar het is wel zeldzaam. Mensen zijn wijzer geworden, mede dankzij Tussen Kunst & Kitsch. Je zult minder snel iets bijzonders vinden.”

Zelf is hij door het programma zo bekend geworden, dat hij zich moet vermommen om op een rommelmarkt rond te struinen. „Als ze zien dat ik het ben, verhogen ze meteen de prijs.” Vijftien, twintig jaar geleden kocht hij nog wel eens iets op een markt. Een Unica-vaas van Leerdam voor 10 gulden, die 2.500 gulden waard bleek. Of een kleed van Jaap Gidding, dat hij kocht voor 25 gulden in Rotterdam. Het bleek een paar duizend gulden waard.

Op de sjieke kunstbeurs in Den Bosch, die vorige week plaatsvond, zul je geen ontdekking doen. Antiquairs en speciaalzaken vragen er de hoofdprijs voor hun waar, wordt wel gefluisterd. Het zijn dan ook wel de topstukken, de zeldzame, puntgave potjes, beelden en ringen. Zelden krijgen ze iets waardevols aangeboden van klanten die zijn gaan snuffelen op vlooienmarkten, zeggen de standhouders. Alhoewel veel mensen het wel even komen navragen. Bij het Centraal Museum komt gemiddeld één keer per week iemand langs met een mogelijke Rietveld, zegt conservator Ida van Zijl. Het gebeurt dan wel niet vaak, maar af en toe is het raak, blijkt uit een rondje langs de standhouders. Marjan Sterk, van de gelijknamige antiquair-juwelier, kreeg eens een doosje onder ogen. Die had de eigenaar ergens op een markt gekocht. Het bleek een collier te bevatten van René Lalique, en duizenden euro’s waard.

En in de stand van Kooymans, gespecialiseerd in art nouveau en art deco, staat een karaf van Copier Leerdam te koop, die door een klant op een rommelmarkt werd gevonden. „Hij had er 100 euro voor betaald. Wij verkopen ’m voor 500 euro”, zegt Aaron Kooymans.

Waar moet je op letten, als je een goede vondst wilt doen op de vrijmarkt? Het is lastig iets algemeens te zeggen. En, wordt op de beurs gezegd, dat kunnen alleen kenners zien. Maar het was geen expert die de Rietveldstoel vond. Of het Lalique-collier. Of de karaf van Copier Leerdam.

Antiquair Ferrand Tromp Meesters van de Coophandel in Edam heeft opgeschreven wat hij vorig jaar op Koninginnedag vond: een plateel uit Gouda, een asbak, een kristallen kaasstolp, twee zilveren parfumflesjes van de vorige eeuw, een oud tegeltableau en een Rozenburg-vaas. Behalve het plateel, kostten de items 2 of 3 euro per stuk. Voor een veelvoud ervan heeft hij de meeste alweer verkocht.

Er valt dus heus wel iets te scoren op de vrijmarkt. Zeven tips:

1De waarde van kunst is veranderlijk. Volgens de Britse Judith Miller, die meer dan negentig boeken schreef over kunst verzamelen, is tegenwoordig toegepaste kunst meer in trek dan ‘bruine’ meubels en Victoriaanse items. Die laatste kunnen veel mensen thuis niet goed combineren met hun inrichting. Dus: Laat opoes inboedel staan, richt je op jugendstil en art-decovazen.

2Door goed te kijken, voelen en ruiken kun je erachter komen of je met een replica te maken hebt. Kijk bij beelden en servies bijvoorbeeld naar de manier waarop deze zijn beschilderd. Hoe fijner, hoe ouder. Bij Chinees porselein let je op het gebruik van blauw: bij een ‘echt’ exemplaar vloeien de verschillende blauwtinten in elkaar over, bij een nep exemplaar gebeurt dat grover. Ook bij meubels kun je het vakmanschap eraan afzien. Trek bijvoorbeeld een la open. Een zwaluwstaartverbinding is goed, een aan elkaar gespijkerde niet.

3Veel antiek of kunst van waarde is gemerkt. Glaswerk, zilver, porselein. Zo heeft Haags porselein een ooievaar, bij Loosdrechts porselein staat er ‘mol’ en bij Amstelporselein gewoon ‘amstel’. Glaswerk uit Leerdam – dat je volgens Leidelmeijer nog veel vindt – is vaak gemerkt. CL bijvoorbeeld staat voor ontwerper Copier. Is het niet gemerkt, dan is het in serie uitgebracht en minder waard.

4Ga ’s ochtends vroeg naar de vrijmarkt. Liefst in een welgestelde wijk. Vraag naar het verhaal achter het bord of stoel. „Het verhaal, dat drie pijlers kent, maakt de waarde: wat is de staat, hoe is het gemaakt en in welke context”, legt antiquair Tromp Meesters uit. „Provenance heet dat ook wel.”

Er valt ook iets specifiekers te zeggen over kunst en antiek:

5Sieraden: let op sieraden die er iets anders uitzien, qua vorm of materiaal. „Het collier van Lalique dat gevonden werd, was van glas”, zegt Marjan Sterk. Het gaat voor alle genres op, dus ook bij sieraden, dat het item fijn moet zijn gemaakt.

6Glaswerk: Soms is het rendabel om iets aan te schaffen dat beschadigd is, omdat er nog maar vijf exemplaren van bestaan. Bij glas werkt dat niet zo, omdat glas niet of nauwelijks te repareren valt. Oud glas herken je aan de onderkant, waar een soort scherf zit. Daar is het glas afgeknipt van de blaaspijp. Het wordt vaak nagedaan. Dat is niet zo heel erg, zegt Anna Laméris, mede-eigenaar van kunst- en antiekhandel Frides Laméris. „Een namaak roemerglas (drinkglas met een bolle kelk en een brede, holle stam met noppen, red.) levert nog steeds zo’n 70 euro op.”

7Zilver: echt zilver is altijd gemerkt, zegt antiquair Bernard Grijpma. Aan het merk kun je onder meer het land van herkomst zien. Nederlands zilver is misschien niet zo mondiaal als Engels zilver, maar heeft wel faam. Bij zilver geldt: hoe lichter, hoe ouder. „Vroeger deed men zuinig met de materialen.” Tip: kijk uit naar zilver speelgoed. Vrouwen van stand richtten in de 17de en 18de eeuw hun poppenhuis in met zilveren accessoires. Een miniatuur theekannetje ‘doet’ bij Grijpma 850 euro.

Meer over kunst en antiek herkennen? De Vereniging van Handelaren in Oude Kunst geeft cursussen. Eerstvolgende begint in september: vhok.nl