Schilderij als deel van een stilleven

Harold Schouten, Bricolage à la plage, 2008. Olieverf op doek, 90 x 130 cm.
Harold Schouten, Bricolage à la plage, 2008. Olieverf op doek, 90 x 130 cm.

In de afgelopen tien, vijftien jaar schilderde Harold Schouten vooral landschappen. Buiten, naar de waarneming. Eigenlijk waren het vaak – ja, hoe noem je dat? Waterschappen? Zeegezichten dus, stromend rivierwater, of stilstaand water in een vijver of zwembad. Water is een schildersmotief bij uitstek, vond Schouten, want in een impressionistisch schilderij is verf net water. Je kunt niet vastgrijpen wat je ziet, maar je kunt de verftoetsen toch zó naast elkaar zetten dat ze van een afstandje op nat, stromend, spiegelend water lijken.

Uit Schoutens recentste werk, te zien bij Galerie Jos Art in Amsterdam, blijkt dat hij nog lang niet op water is uitgekeken, maar zich er ook weer niet blind op staart. Er is nog altijd niets tegen een goed geschilderd zeegezicht, maar als het zo uitkomt hangt hij daar drie stukken touw voorlangs. Bontgekleurde kluwen, aangespoeld door de zee die hen nu tot achtergrond dient. Blijkt dat een rafelig touw zich net zo lekker in kleurige verfslierten laat nabootsen als een wateroppervlak.

Zoals elk figuratief schilderij is het beeld behalve abstract ook nog eens figuratief. Je ziet kleuren en richtingen (horizontaal versus verticaal), maar ook zee en touw. Een landschap met een stilleven.

Een ander schilderij is meer een stilleven met landschap. Schouten schilderde een bosje takken dat in zijn atelier verzeild raakte: met vier van zijn eigen land- en waterschappen als achtergrond. Die schilderijen werden dus onderdeel van een stilleven, dat vervolgens weer een schilderij werd. Staand voor het doek begrijp je onmiddellijk hoe de takken op tafel zich tot de takken in de geschilderde landschappen verhouden, en waarom de schilder daar schik in had.

Nog wonderlijker wordt het als een landschap tegelijk landschap en stilleven is. In twee grote composities zien we Noordzee en strand door de deuren en ramen van een strandhuisje. In de hut hangen feestelijke touwslingers, maar ook schilderijen. Schoutens eigen zeegezichten. Kopieën naar Rothko en Courbet. De horizon in de Courbet ligt op dezelfde hoogte als de echte, in het uitzicht.

Het mooiste is, dat al die uitgekiende kleuren en vormen op de voorgrond de ruimtelijkheid van het zeegezicht allerminst in de weg zitten. Laat je je blik naar de branding lopen, dan blijkt Schoutens water nog steeds zo ongrijpbaar en begrijpelijk als verf te zijn. En als water. En weer als verf.

Gijsbert van der Wal

Harold Schouten: The sky is the limit. T/m 3 juni bij Galerie Jos Art in Amsterdam. www.josart.nl